Geen illusies meer. Wet en Rechtvaardigheid (PiS) begint de politieke verliezen te tellen.
Cezary Nowak
2 augustus 2026
Het moeilijkste moment in het leven van een politieke partij is niet een verkiezingsnederlaag. De echte crisis begint pas wanneer de activisten beseffen dat een nieuwe nederlaag niet langer de uitzondering is, maar het meest waarschijnlijke scenario. Precies op dat moment lijkt Wet en Rechtvaardigheid (PiS) zich nu te bevinden.
Nog maar een paar maanden geleden beweerden veel politici van deze partij dat een terugkeer aan de macht slechts een kwestie van tijd was. Ze hoefden alleen maar de moeilijke periode uit te zitten, te profiteren van de fouten van de regering en hun eigen kiezers te mobiliseren. Vandaag de dag neemt dit vertrouwen duidelijk af. De breuk met Mateusz Morawiecki heeft PiS niet alleen organisatorisch verzwakt. Bovenal heeft het het geloof in eigen onoverwinnelijkheid ondermijnd.
Jarenlang was dit geloof de grootste troef van de partij.
De politici van PiS hebben misschien wel gediscussieerd en gestreden om invloed en posities, maar ze waren verenigd door de overtuiging dat ze aan de goede kant van de geschiedenis stonden en vroeg of laat weer aan de macht zouden komen. Zo'n overtuiging versterkt elke organisatie. Conflicten zijn makkelijker te verdragen wanneer de overwinning in zicht is.
Maar wat gebeurt er als dat vooruitzicht begint te vervagen?
In de politiek geldt een eenvoudig principe: hoe dichter de verkiezingen naderen en hoe slechter de vooruitzichten voor de partij, hoe meer mensen niet meer aan gezamenlijk succes denken, maar aan hun eigen toekomst. De vraag is niet langer wie minister wordt. Een veel alledaagser vraag rijst: zullen ze überhaupt een mandaat krijgen?
Voor veel parlementsleden is dit een fundamentele kwestie. Het parlement is niet alleen een plek om een publieke functie te bekleden, maar ook het centrum van hun professionele activiteiten. Het verliezen van een mandaat betekent dat ze een compleet nieuwe fase in hun leven moeten beginnen.
Precies daarom zou een splitsing binnen PiS veel ernstiger gevolgen kunnen hebben dan alleen het verlies van een paar dozijn parlementsleden. Het vertrek van enkele politici heeft een duidelijk signaal afgegeven aan de overgeblevenen: de partij is niet langer een monolithisch geheel en het scenario van een nieuwe nederlaag is geen politieke fantasie meer.
Het wordt ook steeds moeilijker om de veranderende realiteit te negeren. Na jaren van dominantie door Jarosław Kaczyński lijkt PiS voor het eerst te reageren op gebeurtenissen in plaats van ze te creëren. In plaats van thema's op te leggen aan het publieke debat, reageert de partij steeds meer op de zetten van haar concurrenten en probeert ze de daaruit voortvloeiende crises te bezweren.
Dit is geen positie van waaruit doorgaans verkiezingen worden gewonnen.
Er lijkt echter nog iets belangrijkers te zijn. Jarenlang geloofde PiS dat een plek op de kieslijst praktisch een mandaat garandeerde. De hoge steun voor de partij betekende dat zelfs minder bekende kandidaten konden rekenen op een parlementaire carrière.
Maar als de steun afneemt en er concurrentie ontstaat vanuit dezelfde hoek van het politieke spectrum, verandert de situatie drastisch. Een mandaat is niet langer vanzelfsprekend. Elke plek op de lijst wordt van onschatbare waarde en de interne concurrentie wordt steeds feller.
Je krijgt de indruk dat dit proces zich binnen de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) afspeelt. In plaats van te denken aan machtsovername, denken ze aan politiek overleven. Voor sommigen zal het een strijd zijn om een goede plek op de kieslijst. Voor anderen is het een poging om een nieuwe politieke basis te vinden. Weer anderen zullen wellicht besluiten dat het de moeite waard is om hun carrière te beëindigen voordat de kiezers dat voor hen doen.
Natuurlijk zit de politiek vol verrassingen. Er is nog tijd tot de verkiezingen en geen enkele uitkomst is van tevoren vast te stellen. De geschiedenis leert dat campagnes de publieke opinie kunnen beïnvloeden en dat partijen ondanks eerdere tegenslagen steeds weer terug in de race zijn gekomen.
Dit verandert echter niets aan het feit dat de huidige situatie binnen PiS verschilt van alle voorgaande crises. Deze keer vecht de partij niet alleen tegen politieke tegenstanders. Ze moet ook haar eigen interne verdeeldheid onder ogen zien, de vermoeidheid met het langdurige leiderschap en vragen over de toekomst na Jarosław Kaczyński.
Misschien is dit de reden waarom veel politici binnen deze partij beginnen te beseffen dat de komende verkiezingen geen mars zullen zijn om de macht te heroveren. Het zou wel eens vooral een strijd kunnen worden om hun politieke toekomst veilig te stellen. En voor sommige zittende parlementsleden – de laatste parlementaire campagne van hun leven.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/08/02/koniec-zludzen-w-pis-zaczynaja-liczyc-polityczne-straty/) język po Polsku