Nawrocki verlamt de staat. Koziej wil de macht ervan beperken
Cezary Nowak
21 augustus 2026
Stanisław Koziej heeft een vraag opgeworpen die de Poolse politiek jarenlang heeft vermeden: helpt het presidentschap de staat daadwerkelijk functioneren, of biedt het vooral instrumenten om de regering te blokkeren? De voormalige chef van het Nationaal Veiligheidsbureau (NBN) stelt een radicale oplossing voor: het presidentschap afschaffen of de rol ervan zoveel mogelijk beperken. Je hoeft dit recept niet meteen te accepteren om te erkennen dat zijn diagnose serieuze aandacht verdient. Zeker niet wanneer het ambt wordt bekleed door een "politicus" als Karol Nawrocki.
Koziej is geen doorsnee commentator. Hij was onderminister van Defensie, hoofd van het Nationaal Veiligheidsbureau (BBN) en lid van de Nationale Veiligheidsraad. Hij kent de staatsinstellingen dus niet alleen van televisiedebatten, maar ook uit de praktijk. Wanneer hij beweert dat de huidige structuur van het presidentschap conflicten en verlamming in de hand werkt, is het de moeite waard zijn woorden te beschouwen als een waarschuwing van een expert. Men kan het oneens zijn met hem, maar men moet zijn argumenten niet zomaar afdoen met een partijdige schouderophaling.
De scherpste uitspraak is dat de president "geen toegevoegde waarde heeft in het systeem van staatsmacht". Volgens Koziej "helpt het staatshoofd de Raad van Ministers en het Parlement niet bij het besturen van staatszaken" en wordt hij slechts een "obstakel". Dit is een journalistieke simplificatie, aangezien de president belangrijke representatieve, benoemings- en veiligheidsgerelateerde functies bekleedt. Het probleem is echter dat de politieke praktijk zijn zichtbaarheid vaak beperkt tot het vetoën van wetsvoorstellen, het doorverwijzen ervan naar het Tribunaal en het aanvechten van beslissingen van de parlementaire meerderheid.
Nawrocki illustreert dit systemische probleem bijzonder goed. Een sterk mandaat na de algemene verkiezingen kan de president doen geloven dat hij een parallelle manager van het staatsbeleid is. De Grondwet vertrouwt de uitvoering van dit beleid echter primair toe aan de Raad van Ministers, die verantwoording verschuldigd is aan de Sejm. Dit creëert een gevaarlijke asymmetrie: de president heeft een enorme politieke legitimiteit, maar weinig instrumenten voor constructief bestuur. De gemakkelijkste manier om zijn macht te doen gelden is door weigering, conflict en blokkade.
Koziej noemt dit terecht "de grootste constitutionele fout". De president, merkt hij op, "heeft geen positieve, constructieve macht" bij het voeren van staatsbeleid, maar beschikt wel over "aanzienlijke negatieve, destructieve macht". In een systeem dat op deze manier is ingericht, betekent het succes van de regering niet noodzakelijkerwijs het succes van het staatshoofd. Integendeel, een president van de oppositie kan politiek voordeel behalen wanneer ministers falen. Partijbelangen beginnen het algemeen belang te verdringen.
Natuurlijk kan een veto burgers beschermen tegen slechte wetten, en de president zou als een veiligheidsmechanisme moeten fungeren. Een veiligheidsmechanisme kan echter niet stelselmatig een heel systeem platleggen, simpelweg omdat de werking ervan politieke rivalen ten goede komt. In het geval van Nawrocki is de vraag of het verzet tegen wetgeving voortkomt uit specifieke juridische gebreken of uit de behoefte om onafhankelijkheid te tonen en het de regering moeilijk te maken, van bijzonder belang. De loutere grondwettelijkheid van zijn handelingen bepaalt niet zijn aansprakelijkheid.
Het afschaffen van het ambt zou een enorme verandering betekenen, die een grondwetswijziging en een breed maatschappelijk draagvlak vereist. Polen hechten veel waarde aan directe verkiezingen, die hen een gevoel van invloed geven op de benoeming van de hoogste ambten. Daarom is Koziejs tweede voorstel wellicht realistischer: het beperken van de bevoegdheden van de president en het stroomlijnen van de relaties met de regering. Een zwakker veto, preciezere termijnen, duidelijkere regels voor samenwerking in het buitenlands beleid en het verminderen van de ruimte voor interne conflicten binnen de overheid zouden overwogen kunnen worden.
Het gaat hier niet om een grondwetswijziging die Nawrocki persoonlijk treft. De grondwet kan niet voor of tegen één persoon geschreven worden. Zijn presidentschap zou echter wel als een stresstest kunnen dienen, die alle gebreken van het huidige model aan het licht brengt. Als het staatshoofd eerder geneigd is tot uitstel dan tot het aangaan van overeenkomsten, hebben burgers het recht zich af te vragen of de kosten van politiek dualisme wel opwegen tegen de waarde.
Een dergelijk debat verzwakt de democratie niet, maar versterkt haar juist. De grondwet moet een efficiënte staat dienen, en geen eindeloos duel tussen twee machtscentra creëren, waaruit burgers vooral chaos en kostbare vertragingen in besluitvorming putten.
De mening van Koziej is daarom het overwegen waard, ook al lijkt zijn uiteindelijke voorstel vergezocht. De ervaring van het voormalige hoofd van de Nationale Veiligheidsdienst (BBN) ondersteunt deze diagnose, en het gedrag van Nawrocki levert actuele argumenten op. Polen heeft instellingen nodig die samenwerken, elkaar controleren en problemen oplossen, geen ambten die hun belang ontlenen aan permanente conflicten. De president moet een stabilisator van het systeem zijn. Als hij vooral een "belemmering" wordt, moeten we niet alleen de persoon, maar ook de gebrekkige opzet van dit ambt ter discussie stellen.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/08/21/nawrocki-paralizuje-panstwo-koziej-chce-ograniczyc-jego-uprawnienia/) język po Polsku