Miljarden uitgegeven, niemand zal schuldig zijn.
Morawiecki ongestraft onder PiS-regering
Cezary Nowak
23 augustus 2026
De zaak rond de claims van Pfizer tegen Polen is meer dan zomaar een juridisch geschil over een contract dat tijdens de pandemie is gesloten. Het is uitgegroeid tot een van de meest veelzeggende symbolen van de financiële waanzin die PiS-regeringen al jaren kenmerkt. Beslissingen over miljarden zloty aan publiek geld werden genomen, vaak overhaast, zonder een degelijke risicoanalyse en, belangrijker nog, zonder enige echte persoonlijke verantwoordelijkheid voor degenen die erachter zaten.
Mateusz Morawiecki was het gezicht van dit staatsmodel. Een staat waarin de premier en ministers beslissingen konden nemen ter waarde van miljarden zloty, en vervolgens, wanneer de politieke storm was gaan liggen, ambtenaren van standpunt veranderden, de regering aftrad en de verantwoordelijkheid in feite in rook opging. Nu de gevolgen van die beslissingen weer aan het licht komen, zal de rekening wellicht opnieuw niet voor rekening van Morawiecki of zijn ministers komen, maar voor die van de belastingbetaler.
We hebben het over claims van in totaal ongeveer € 1,3 miljard, ofwel zo'n 5,6 miljard złoty. Dat is meer dan 150 złoty per Pool. De juridische grondslag voor deze claims en de uiteindelijke uitkomst van de zaak zijn zeker discutabel. Maar dat verandert niets aan de fundamentele vraag: hoe is het mogelijk dat beslissingen die de staat miljarden euro's kunnen kosten, niet leiden tot daadwerkelijke verantwoording van degenen die ze hebben genomen?
Het is veelzeggend dat zelfs "Do Rzeczy", een weekblad dat nauwelijks verdacht wordt van enige antipathie tegen de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS), het probleem erkent. Het artikel spreekt van de "totale financiële straffeloosheid van Poolse ambtenaren", waaronder "premiers". Dit is in feite een aanklacht tegen het hele systeem, maar in dit geval ook tegen de mensen die acht jaar lang het land hebben bestuurd en de publieke opinie hebben laten wennen aan beleid dat werd uitgevoerd met steeds grotere bedragen aan overheidsgeld.
Want het probleem begint en eindigt niet bij Pfizer. De PiS-regering heeft de Polen gewend gemaakt aan een uitgavenpatroon dat voorheen een politieke aardbeving zou hebben veroorzaakt. Miljarden voor nieuwe programma's, fondsen, compensaties, investeringen, projecten en aankopen werden een alledaags onderdeel van het nieuws. Publiek geld werd steeds meer behandeld als een bijna onuitputtelijke bron, en risico als een probleem waar men zich later pas zorgen over hoefde te maken.
Morawiecki was het perfecte symbool van deze filosofie. Een manager, bankier, econoom en premier die van uitgeven en geld geven een van de basisbegrippen van de politiek maakte. Het imago van een specialist moest geruststellend zijn: als een voormalig bankpresident iets goedkeurde, dan was alles waarschijnlijk verantwoord. Tegenwoordig wordt echter steeds duidelijker dat sommige van deze beslissingen niet alleen politieke slogans waren, maar ook potentiële aansprakelijkheden ter waarde van miljarden.
En hier ontvouwt zich het grootste schandaal. Morawiecki zal waarschijnlijk niet persoonlijk ter verantwoording worden geroepen voor zijn financiële positie. Evenmin de ministers die bij deze beslissingen betrokken waren. Formeel bestaat er een wet uit 2011 over de financiële aansprakelijkheid van ambtenaren voor grove schendingen van de wet. In de praktijk blijft het vrijwel inactief. Aansprakelijkheid bestaat dus alleen op papier, terwijl voormalige topfunctionarissen rustig kunnen slapen.
Dit is een disfunctioneel mechanisme. Een politicus kan risicovolle beslissingen nemen ter waarde van miljarden, daar politiek voordeel uit halen, en als die beslissingen na een paar jaar kostbaar blijken, draait de staat – de belastingbetaler – op voor de kosten.
De Pfizer-zaak is daarom niet alleen een verhaal over de pandemie van vandaag. Het is ook een verhaal over het financiële model van de PiS-regering: een model waarin de uitgaven stegen, de politieke verantwoording afnam en persoonlijke verantwoordelijkheid praktisch verdween.
Het meest veelzeggende is echter dat zelfs "Do Rzeczy" (Ter Zake) dit nu erkent. Als ook rechts "totale straffeloosheid" constateert, is het moeilijk om het probleem te reduceren tot partijpropaganda. Morawiecki kan daarom ongestraft blijven. De rekening na zijn bewind verdwijnt echter niet. Die wordt simpelweg door anderen betaald.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/08/23/miliardy-poszly-winnych-nie-bedzie-morawiecki-bezkarny-po-rzadach-pis/) język po Polsku