Grondwetscommissie van Nawrocki buigt zich over versterking presidentschap in Polen
15 september 2026
Een door president Karol Nawrocki benoemde raad is begonnen met het opstellen van voorstellen die hem meer bevoegdheden zouden kunnen geven en het politieke stelsel van het land zouden kunnen hervormen.
De 47 leden tellende 'Raad voor een Nieuwe Grondwet' bestaat uit grondwetsjuristen, rechters, academici en politici uit het hele politieke spectrum, al vormen conservatieve en rechtse figuren de kern ervan.
Tot de leden behoren de politici Przemysław Czarnek en Krzysztof Szczucki van de PiS partij, de voormalige PiS-Europarlementariërs Ryszard Legutko en Zdzisław Krasnodębski, en de politici Michał Wawer en Przemysław Wipler van de Confederatie (Konfederacja).
Ook Julia Przyłębska, voormalig voorziter van het Constitutioneel Tribunaal, en Małgorzata Manowska, voormalig president van het Hooggerechtshof, maken deel uit van de raad.
Andere leden zijn afkomstig van buiten het politieke kamp van Nawrocki. Onder hen bevinden zich de voormalige burgemeester van Kraków Jacek Majchrowski, de voormalige voorzitter van het Lagerhuis Józef Zych en grondwetsjurist Ryszard Piotrowski, die vraagtekens heeft gezet bij de noodzaak van een nieuwe grondwet voor Polen.
Nawrocki heeft de raad ingesteld om voorstellen voor te bereiden voor wat hij een "grondwet van de nieuwe generatie" noemt, met als streefdatum 2030.
Hij heeft betoogd dat het huidige Poolse stelsel de uitvoerende macht op een te ambigue wijze verdeelt tussen de president en de premier. Hij heeft gesuggereerd dat het land zou moeten overwegen over te stappen op een presidentieel stelsel of een stelsel met een sterke premier.
Verschillende raadsleden hebben soortgelijke opvattingen geuit.
Zanger en voormalig parlementslid Paweł Kukiz heeft verklaard dat de werkzaamheden van de raad moeten uitwijzen of Polen moet kiezen voor een presidentieel stelsel dan wel voor een stelsel met een sterke premier (of bondskanselier), naar Duits voorbeeld.
Szczucki heeft eerder wijzigingen voorgesteld die deels gebaseerd zijn op het Franse politieke stelsel, waarbij de president meer invloed zou krijgen op de regering en staatsinstellingen.
Volgens de huidige Poolse grondwet beschikt de rechtstreeks gekozen president over aanzienlijke bevoegdheden, waaronder het recht om een veto uit te spreken over wetgeving, terwijl de regering verantwoording schuldig is aan het parlement en verantwoordelijk is voor het merendeel van het binnenlands en buitenlands beleid. De taakverdeling heeft herhaaldelijk tot conflicten geleid wanneer de president en de regering uit tegengestelde politieke kampen afkomstig zijn.
Onder Nawrocki en premier Donald Tusk gingen de conflicten onder meer over de benoeming van ambassadeurs en rechters, en over presidentiële veto's.
Binnen de raad bestaat geen consensus over de vraag of het huidige systeem moet worden vervangen.
Piotrowski heeft betoogd dat de constitutionele problemen in Polen grotendeels voortkomen uit de manier waarop politici de bestaande wetgeving toepassen.
"We hebben geen 'reset' nodig; we hebben geen nieuwe grondwet nodig," zei hij nadat hij tot de raad was toegetreden.
De regeringscoalitie heeft zich grotendeels afzijdig gehouden van dit initiatief.
Vooraanstaande politici hebben hun twijfels geuit over zowel de noodzaak van een nieuwe grondwet als de kans om de parlementaire steun te verwerven die nodig is voor de aanname ervan.
Voor een grondwetswijziging is een tweederdemeerderheid vereist in de Sejm (het Poolse Lagerhuis), gevolgd door goedkeuring in de Senaat (het Hogerhuis).
De politieke bondgenoten van Nawrocki beschikken momenteel niet over een dergelijke meerderheid, wat betekent dat voor ingrijpende grondwetswijzigingen steun nodig zou zijn van partijen buiten het rechtse kamp.
De samenstelling van de raad en de voorstellen die door sommige leden al zijn gedaan, wijzen erop dat de machtsverhouding tussen het presidentschap en de regering een centraal thema in de werkzaamheden van de raad zal vormen.
(rt/gs)
Bron: polskieradio.pl by (rt/gs) (https://www.polskieradio.pl/395/7784/Artykul/3729148,nawrockis-constitutional-panel-weighs-stronger-presidency-in-poland) English