Niet lang geleden stuurde PiS aan op regeringsmacht.
Vandaag de dag strijdt de partij niet voor een overwinning, maar voor haar eigen voortbestaan.
Cezary Nowak
24 september 2026
Tot voor kort ontbrak het niet aan zelfvertrouwen binnen Wet en Rechtvaardigheid (PiS). Partijpolitici hielden vol dat de regering van Donald Tusk verzwakte, dat rechts het initiatief herwon en dat een terugkeer naar de macht slechts een kwestie van tijd was. "We gaan voor de macht" – dat was de leus die de vertrouwelingen van Jarosław Kaczyński herhaalden. Tegenwoordig valt niet te ontkennen hoe sterk de sfeer rondom wat ooit de grootste partij van rechts Polen was, is veranderd. In plaats van gesprekken over een toekomstige regering, hoort men steeds vaker vragen over een mogelijke afsplitsing, kiezersverlies en de vraag of het huidige PiS-model de volgende generatiewisseling in de politiek wel kan overleven.
Nog vorig jaar stelde Jan Dziedziczak ronduit dat PiS "voor de macht ging". Na de overwinning van Karol Nawrocki bij de presidentsverkiezingen meenden sommige partijpolitici dat er een duidelijke weg naar hernieuwde regeringsmacht was vrijgekomen. De overwinning van de door PiS gesteunde kandidaat vertaalde zich echter niet in een blijvende stijging van de eigen peilingscijfers van de partij. De cijfers van september schetsen een totaal ander beeld: de Burgercoalitie behoudt haar voorsprong, terwijl PiS in sommige peilingen blijft steken op 18 tot 22 procent – een niveau dat ver verwijderd is van de dominantie waarmee de partij van Kaczyński jarenlang werd geassocieerd.
De interne verdeeldheid bleek echter een veel ernstiger probleem. In de zomer verliet Mateusz Morawiecki PiS en nam hij een grote groep parlementariërs mee die verbonden waren aan het initiatief "Ontwikkeling Plus". Het was de grootste crisis voor de partij in jaren. Kaczyński was destijds kort van stof: "Dit is het einde." Het probleem is echter dat het einde van de samenwerking met Morawiecki de problemen van PiS niet heeft opgelost. Integendeel: het legde een conflict bloot over iets dat veel belangrijker is dan de persoonlijke ambities van twee politici: de vraag wat de moderne rechterflank eigenlijk zou moeten zijn.
Morawiecki betoogde dat PiS de macht niet kon heroveren zonder de achterban te verbreden. Kaczyński's naaste kring wierp daar tegenin dat eenheid en discipline de hoogste prioriteit hadden. Het resultaat was echter geen consolidatie, maar het ontstaan van wéér een groep die strijdt om dezelfde kiezers. Tegenwoordig moet PiS niet alleen concurreren met de Burgercoalitie, maar ook met Confederatie, de Confederatie van de Poolse Kroon en de partij die is opgericht door zijn eigen voormalige premier. Het rechtse electoraat, dat ooit grotendeels verenigd was onder één vlag, is in verschillende richtingen uiteengevallen.
Nog maar een paar jaar geleden bepaalde PiS wie er op rechts mocht bestaan en wie de voorwaarden van Kaczyński moest accepteren. Vandaag de dag is de situatie omgekeerd. De partij moet kiezers voor zich zien te winnen die meerdere alternatieven hebben en niet langer gedwongen zijn te kiezen tussen PiS en Burgerplatform. Zelfs binnen het voormalige regeringskamp woedt een debat over de toekomst: een terugkeer naar Kaczyński, een akkoord met Morawiecki of de vorming van een volledig nieuwe politieke constellatie.
Dit betekent uiteraard niet dat PiS op het punt staat te verdwijnen. De partij beschikt nog steeds over een grote fractie, een netwerk van lokale afdelingen en miljoenen kiezers. Toch is ze niet meer de machtsfactor die zich tot voor kort gedroeg alsof een terugkeer naar de macht een natuurlijk gevolg was van de zwaktes van de regering-Tusk. Tegenwoordig is alleen al het behoud van de dominante positie op rechts een uitdaging op zich.
Juist daarom klinkt de leus "wij gaan voor de macht" vandaag de dag zo intrigerend. Niet lang geleden moest deze een offensief inluiden. Nu – na een partijafsplitsing, een daling in de peilingen en de opkomst van diverse concurrerende rechtse groeperingen – lijkt het eerder een overblijfsel van politiek zelfvertrouwen uit een vervlogen tijdperk.
PiS kan nog steeds strijden om kiezers en zijn achterban weer opbouwen. Maar voordat het opnieuw naar de macht kan oprukken, moet het een veel fundamentelere vraag beantwoorden: wie moet er precies zij aan zij met Jarosław Kaczyński opmarcheren?
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/09/24/jeszcze-niedawno-pis-szedl-po-wladze-dzis-walczy-juz-nie-o-triumf-lecz-o-wlasne-przetrwanie/) język po Polsku