Onderzoeker waarschuwt voor risico's van technologie voor een 'digitaal hiernamaals'
31 oktober 2026
Kunstmatige intelligentie kan tegenwoordig de stemmen en het uiterlijk van overledenen nabootsen en nieuwe uitspraken in hun naam genereren. Volgens een Poolse onderzoekster roept dergelijke technologie echter emotionele en juridische vragen op.
Ada Florentyna Pawlak, antropoloog van technologie, jurist en kunsthistoricus aan de SWPS-universiteit in Warschau, bespreekt de mogelijkheden en risico's van wat 'digitale onsterfelijkheid' wordt genoemd.
Interactieve systemen kunnen uitspraken genereren die de overledene nooit heeft gedaan, en kunnen zelfs uit eigen beweging contact leggen. In tegenstelling tot een brief of een opname, die een afgeronde boodschap bevatten, kan een generatief systeem continu nieuwe uitingen blijven produceren.
Pawlak waarschuwt ervoor om de term 'onsterfelijkheid' niet letterlijk te nemen. Hoewel technologie iemands manier van spreken kan reconstrueren, is er geen enkele grond om aan te nemen dat daarmee ook de innerlijke belevingswereld behouden blijft.
'Grief tech'
Er is een opkomende markt voor AI-toepassingen die mensen helpen bij het verwerken van verlies – ook wel 'grief tech' genoemd. Dit is een brede categorie hulpmiddelen die dienen om overledenen te herdenken, nabestaanden te ondersteunen in hun rouwproces en digitale nalatenschappen te beheren.
"Het is verleidelijk om rouw voor te stellen als een vorm van lijden die met een goed ontworpen app kan worden verholpen. Maar de pijn van verlies kan juist een essentieel onderdeel zijn van het langzame proces waarin iemand zijn leven opnieuw vormgeeft. Dat kost tijd, vraagt om de aanwezigheid van anderen en vereist ruimte voor gevoelens die niet in een vaststaand herstelschema passen", aldus Pawlak tegenover het Poolse persbureau PAP.
Ze adviseert om kritisch te volgen of interactie met een digitale representatie iemand daadwerkelijk helpt om het leven voort te zetten en nieuwe relaties aan te gaan; ze waarschuwt daarbij voor het risico dat men afhankelijk wordt van dergelijke applicaties.
De technologie kan ook negatieve gevolgen hebben voor de overledene zelf. Een systeem zou standpunten kunnen toeschrijven die de persoon nooit heeft gehad, privégegevens kunnen onthullen, of iemands beeltenis kunnen gebruiken op een manier waar de persoon tijdens zijn of haar leven nooit toestemming voor zou hebben gegeven.
Pawlak benadrukt dat het feit dat iemand familie is van de overledene, of de eigenaar is van de betreffende bestanden, niet automatisch betekent dat daarmee ook de vraag naar het toegestane gebruik van dat materiaal is beantwoord.
(sp/gs)
Bron: PAP, polskieradio.pl by (sp/gs) (https://www.polskieradio.pl/395/7789/Artykul/3747881,researcher-warns-of-risks-of-digital-afterlife-technology) English