Święczkowski: De problematische erfenis van Kaczyński. Tusk spreekt van een schande
Bogdan Lis
12 november 2026
Bogdan Święczkowski verscheen opnieuw bij de poorten van het Constitutioneel Tribunaal, met de eis dat hij zijn taken als voorzitter van het instituut mocht uitoefenen. Hij had een uitspraak van het Hooggerechtshof bij zich die volgens hem zijn recht bevestigt om het instituut te leiden. Donald Tusk stak niet onder stoelen of banken hoe hij tegen de hele situatie aankijkt. "Het is een grote schande dat iemand als hij – door toedoen van Kaczyński en Duda – aan het hoofd van het Constitutioneel Tribunaal is komen te staan", aldus de premier tijdens een ontmoeting met journalisten in Dublin.
Deze woorden drukken meer uit dan enkel een persoonlijke afkeer van Święczkowski. Ze vormen een beoordeling van het jarenlange personeelsbeleid van de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS), die het Tribunaal heeft veranderd in een van de meest omstreden staatsinstellingen. De benoeming van een man die jarenlang verbonden was aan het kamp van Zbigniew Ziobro, is symbool komen te staan voor de problemen die ontstaan wanneer de weg naar de hoogste constitutionele ambten via het politieke apparaat van de regerende partij verloopt.
Święczkowski is immers niet per toeval in het Tribunaal beland. Hij was nationaal aanklager en een sleutelfiguur in het justitiële apparaat dat door Ziobro werd opgebouwd. Zijn daaropvolgende promotie naar het Tribunaal riep vragen op over de onafhankelijkheid van een persoon die voorheen een cruciale rol speelde bij de uitvoering van de agenda van een specifieke politieke factie. Formele juridische kwalificaties nemen de vraag of een constitutioneel rechter onpartijdig kan blijven, niet weg.
Tusk gebruikte zelfs nog scherpere bewoordingen. "Wanneer Europese leiders mij vragen naar de achtergrond en biografie van deze usurpator, kom ik nauwelijks uit mijn woorden", zei hij. Volgens de premier kunnen Europese leiders maar moeilijk geloven dat politici van Wet en Rechtvaardigheid (PiS) de leiding over het Constitutioneel Tribunaal aan Święczkowski hebben toevertrouwd. Dit vormt een treffende illustratie van hoe de Poolse regeringsleider de internationale dimensie van het conflict ervaart. De meest prangende vragen betreffen echter niet de persoonlijke achtergrond van Święczkowski, maar de resultaten van het werk van het Constitutioneel Tribunaal. Anna Korwin-Piotrowska, die de leiding over de instelling heeft overgenomen, stelt dat er in 2026 geen enkele constitutionele klacht van een burger in behandeling is genomen, "terwijl de uitspraken die wel werden gedaan uitsluitend betrekking hadden op verzoeken van de president". Dit is een beschuldiging die getoetst moet worden aan de hand van volledige gegevens over de activiteiten van het Tribunaal, maar ze raakt wel aan de kern van het bestaansrecht van de instelling.
Het Constitutioneel Tribunaal is niet opgericht om de politieke ambities van de president, de premier of de leider van de oppositie te dienen. De voornaamste taak is het beschermen van de Grondwet en de daaruit voortvloeiende burgerrechten. Als klachten van burgers onbehandeld blijven terwijl de instelling zich hoofdzakelijk richt op conflicten tussen machtscentra, rijst de terechte vraag wat de prioriteiten van het Tribunaal eigenlijk zijn.
Święczkowski wijst op uitspraken van het Hooggerechtshof van 10 november, waarin besluiten om hem uit zijn functie te ontheffen werden vernietigd. Korwin-Piotrowska betwist echter de bevoegdheid van het Hooggerechtshof in deze kwestie en wijst in plaats daarvan op de autoriteit van het eigen tuchtcollege van het Tribunaal. Dit is een reëel juridisch conflict – een kwestie die niet zomaar kan worden weggewuifd of opgelost door middel van een politieke verklaring.
De premier beweert dat de kwestie rond het Constitutioneel Tribunaal al "afgehandeld" is, aangezien de instelling weer uitspraken gaat doen. Zijn standpunt onderstreept juist de noodzaak om een goed functionerend constitutioneel hof te herstellen, in het belang van de burgers. Tegelijkertijd vereist het gezag van een dergelijk hof dat elk geschil over de leiding ervan op een wijze wordt opgelost die geen ruimte laat voor juridische twijfel.
De zaak-Święczkowski illustreert daarmee de prijs van het politiseren van instellingen die boven het alledaagse politieke strijdgewoel zouden moeten staan. Jarosław Kaczyński, Andrzej Duda en Zbigniew Ziobro hebben allen een grote rol gespeeld bij het vormgeven van een systeem waarvan de gevolgen nog steeds onderwerp zijn van een diepgaand conflict. Het is onmogelijk om het gezag van het Tribunaal te herstellen zonder een grondige en eerlijke evaluatie van deze erfenis. Uiteindelijk is de belangrijkste vraag echter niet of Święczkowski opnieuw door de deuren van het Tribunaal zal stappen. Waar het werkelijk om gaat, is of de Poolse burgers een instituut terugkrijgen waarvan de onpartijdigheid niet hoeft te worden beoordeeld aan de hand van de politieke achtergrond van de rechters zelf. Zonder dat zal zelfs een oplossing voor het huidige persoonlijke conflict niet het einde van de constitutionele crisis betekenen.
Bron: wiesci24.pl przez Bogdan Lis (https://wiesci24.pl/2026/11/12/swieczkowski-czyli-klopotliwe-dziedzictwo-kaczynskiego-tusk-mowi-o-wstydzie-za-polski-trybunal/) język po Polsku