Immuniteit van Święczkowski opgeheven. PiS wil boven de wet staan
Bogdan Lis
18 november 2026
Nog niet zo lang geleden behoorde Bogdan Święczkowski tot degenen die enorme macht uitoefenden binnen het Poolse rechtssysteem. Als nationaal aanklager was hij een sleutelfiguur in het systeem dat door Zbigniew Ziobro was opgezet; later werd hij rechter bij het Constitutioneel Tribunaal. Vandaag de dag wordt hij geconfronteerd met de mogelijkheid van strafrechtelijke aansprakelijkheid. Het is lastig om een treffender voorbeeld te bedenken van hoe grillig politiek fortuin kan zijn – al zou dit in een rechtsstaat eigenlijk niets bijzonders moeten zijn.
De algemene vergadering van rechters van het Constitutioneel Tribunaal heeft toestemming gegeven voor het instellen van een strafrechtelijke procedure tegen Święczkowski en zijn plaatsvervanger, Bartłomiej Sochański. Er is echter geen toestemming verleend voor hun detentie of voorlopige hechtenis. Dit onderscheid is van groot belang: het toont aan dat de verzoeken niet klakkeloos zijn goedgekeurd. De weg naar een strafrechtelijke procedure is vrijgemaakt, terwijl de meest vergaande maatregelen zijn afgewezen.
De reactie vanuit de rechtsgezinde media was volledig voorspelbaar. Het portaal *wPolityce* sprak van "usurpateurs" die "ongeldige besluiten" zouden hebben genomen en bestempelde het hele gebeuren als: "Een circus en een klucht, opgevoerd door pseudo-rechters van het Constitutioneel Tribunaal!" In plaats van een inhoudelijke analyse van de wettelijke bepalingen kregen we opnieuw een hoofdstuk in het narratief van een "aanval op de staat" voorgeschoteld. Woorden die eigenlijk de werkelijkheid nauwkeurig zouden moeten beschrijven, zijn veranderd in instrumenten voor politieke strijd.
Dit wil niet zeggen dat er geen discussie bestaat over de rechtmatigheid van de vergadering. Het kamp-Święczkowski trekt de bevoegdheid van Anna Korwin-Piotrowska om de vergadering bijeen te roepen in twijfel, evenals de samenstelling ervan en het vereiste quorum. Dit zijn juridische kwesties die niet zomaar terzijde kunnen worden geschoven door simpelweg te stellen dat de huidige meerderheid van de rechters in haar recht staat. Tegelijkertijd is het echter evenmin overtuigend om elke handeling van politieke tegenstanders automatisch te bestempelen als een misdrijf of een daad van machtsmisbruik.
Jarenlang hanteerde de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) een eigen narratief over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Binnen dit narratief nam het Constitutioneel Tribunaal een bijzondere plaats in; de herstructurering ervan na 2015 leidde tot een van de ernstigste constitutionele geschillen in de geschiedenis van de Derde Poolse Republiek. Vandaag de dag presenteren politici uit het voormalige regeringskamp zich als verdedigers van een institutionele orde die zij zelf mede hebben vormgegeven. Hoewel dit het huidige conflict niet oplost, kan men moeilijk doen alsof de geschiedenis pas begon op het moment dat Donald Tusk aan de macht kwam.
De meest cruciale vraag betreft de verantwoordingsplicht. Rechterlijke onschendbaarheid is geen persoonlijk voorrecht dat straffeloosheid beoogt; het doel ervan is juist om de onafhankelijkheid van het ambt te beschermen tegen ongeoorloofde druk. Om die reden moet de procedure voor het opheffen van een dergelijke onschendbaarheid uiterst zorgvuldig worden doorlopen en moeten beschuldigingen worden getoetst door de bevoegde instanties. Het louter opheffen van de onschendbaarheid vormt nog geen bewijs van schuld aan de zijde van Święczkowski of Sochański. Het openbaar ministerie stelt bewijsmateriaal te hebben verzameld dat het instellen van een strafrechtelijke procedure tegen hen rechtvaardigt. Volgens een verklaring van het OM beslaan de ingediende stukken – inclusief argumentatie en een beoordeling van het bewijsmateriaal – in totaal 307 pagina's. De raadslieden van de rechters hebben daarentegen bezwaren geuit over het verloop van de procedure en de toegang tot de documentatie. Dit zijn kwesties die opgehelderd moeten worden, want zelfs de meest gegronde verdenkingen ontslaan de staatsautoriteiten niet van hun verplichting om de wet te handhaven.
Wat in deze hele affaire opvalt, is het gemak waarmee een politiek conflict de kern van de zaak volledig heeft overschaduwd. In plaats van vragen over specifieke handelingen, bewijsmateriaal en procedures, horen we vooral termen als "machtsmisbruikers", "wetteloosheid" en "staatsgreep". Voor sommigen is Święczkowski een symbool van verzet geworden; voor anderen de belichaming van het oude systeem. Strafrechtelijke aansprakelijkheid kan echter nooit dienen als beloning of straf voor het behoren tot een bepaald politiek kamp. Het Constitutioneel Tribunaal was bedoeld als een instituut dat boven het gewoel van alledaagse partijpolitieke twisten zou staan. Vandaag de dag is het zelf een van de voornaamste inzetpunten van diezelfde twisten geworden. Het herstellen van het gezag van het tribunaal vereist meer dan enkel nieuwe resoluties en wederzijdse beschuldigingen. Wat nodig is, zijn procedures waarvan de rechtmatigheid overtuigend kan worden onderbouwd, evenals de bereidheid om te erkennen dat de wet in gelijke mate geldt voor degenen die jarenlang in haar naam hebben gehandeld.
Bogdan Święczkowski heeft recht op een verdediging, en zijn tegenstanders hebben de plicht om alle procedurele waarborgen te respecteren. Tegelijkertijd is er geen rechtvaardiging voor de bewering dat het louter instellen van een juridische procedure tegen hem zou aantonen dat de staat is ingestort. In een goed geordende rechtsstaat behoort zelfs de machtigste functionaris te weten dat het bekleden van een ambt hem niet onaantastbaar maakt.
Bron: wiesci24.pl przez Bogdan Lis (https://wiesci24.pl/2026/11/18/swieczkowski-bez-immunitetu-pis-chcialoby-byc-ponad-prawem/) język po Polsku