Tusk zet in op AI. Kan Polen een technologische koploper worden?
Cezary Nowak
19 november 2026
Polen is er jarenlang aan gewend geraakt om als land vanaf de zijlijn toe te kijken bij grote technologische verschuivingen. We maken gebruik van uitvindingen die elders zijn ontwikkeld, kopen buitenlandse technologieën aan en kijken vol bewondering naar de successen van Amerikaanse ondernemers. Deze keer is er echter een kans om een andere rol te spelen. Donald Tusk heeft aangekondigd dat hij in Warschau een bijeenkomst zal organiseren voor Europese kopstukken op het gebied van kunstmatige intelligentie. Dit is een belangrijk initiatief: Polen wil meer zijn dan slechts een deelnemer aan een van de meest cruciale economische wedlopen van onze tijd – het wil mede vormgeven aan het Europese antwoord op de dominantie van de Verenigde Staten en China.
"Ik heb een brief ontvangen van enkele van de meest vooraanstaande figuren in de wereld van kunstmatige intelligentie – toonaangevende AI-ontwikkelaars, wetenschappers en ondernemers. Daarom nodig ik hen in januari uit in Warschau", aldus de premier. Hij voegde daar een opmerking aan toe die de kern van het streven treffend samenvat: "De AI-revolutie wacht niet tot Europa een besluit heeft genomen. Het is tijd om in actie te komen."
De brief waar Tusk naar verwijst, is ondertekend door 59 Europese wetenschappers, ondernemers en technologie-experts. Onder de ondertekenaars bevinden zich Yann LeCun – een pionier op het gebied van moderne kunstmatige intelligentie –, Nobelprijswinnaar Philippe Aghion en vertegenwoordigers van enkele van de grootste Europese technologiebedrijven. De ondertekenaars zitten niet te wachten op wéér een conferentie vol grootse, ceremoniële verklaringen. Zij waarschuwen dat Europa de kans om een eigen, concurrerende AI-industrie op te bouwen voorgoed zou kunnen verliezen.
Die waarschuwing is niet ongegrond. Amerikaanse bedrijven investeren enorme middelen in datacenters, taalmodellen en rekeninfrastructuur. China volgt een eigen strategie gericht op technologische onafhankelijkheid. Europa daarentegen – hoewel het beschikt over uitstekende universiteiten, briljante wetenschappers en ambitieuze bedrijven – kampt nog steeds met een gefragmenteerde markt, een gebrek aan kapitaal en moeite om wetenschappelijke ontdekkingen om te zetten in economisch succes.
En precies hier komt het Poolse initiatief in beeld. Tusk stelt de oprichting voor van iets dat vergelijkbaar is met een Europees equivalent van het Airbus-programma – een initiatief dat de Europese landen decennia geleden in staat stelde een gezamenlijke concurrent voor de Amerikaanse lucht- en ruimtevaartindustrie op te bouwen. Vandaag de dag zou een soortgelijke samenwerking Europa kunnen helpen bij de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie voor gebruik in de industrie, robotica en autonome systemen.
De tweede pijler van het project is het concept van een "EMBL voor AI" – een instelling die Europese onderzoekscentra en topexperts samenbrengt en tegelijkertijd toegang biedt tot kapitaal en rekenkracht. Het doel is niet enkel om nog een laboratorium op te richten, maar om een wetenschappelijk fundament te leggen waarmee Europa zijn eigen technologieën kan ontwikkelen, in plaats van voortdurend afhankelijk te zijn van oplossingen die aan de andere kant van de Atlantische Oceaan zijn gecreëerd.
Voor Polen is een dergelijk initiatief van bijzonder belang. We beschikken over een sterke gemeenschap van informatici, wiskundigen en ingenieurs, en Poolse ondernemers boeken steeds vaker succes op internationale technologiemarkten. Onder de ondertekenaars van de oproep bevinden zich onder anderen Rafał Brzoska, Mati Staniszewski en Piotr Sankowski. Dit herinnert ons eraan dat Polen zich niet hoeft te beperken tot de rol van een bron van talent voor buitenlandse ondernemingen.
In het economisch beleid zijn momenten waarop we voorbij de huidige geschillen kunnen kijken – en het nationaal belang kunnen beschouwen vanuit het perspectief van de komende decennia – van grote waarde. Kunstmatige intelligentie zal bepalend zijn voor het industriële concurrentievermogen, het functioneren van het openbaar bestuur, de nationale veiligheid en de toekomst van de arbeidsmarkt. Een land dat enkel een consument van deze technologie blijft, loopt het risico afhankelijk te worden van beslissingen die in buitenlandse economische machtscentra worden genomen.
Dit betekent uiteraard niet dat het organiseren van een top in Warschau op zichzelf het technologische succes van Polen garandeert. Er is een lange weg te gaan van politieke verklaringen naar de oprichting van laboratoria, ondernemingen en baanbrekende uitvindingen. Dit vereist kapitaal, stabiele onderzoeksfinanciering, passende regelgeving en een consistente inzet van opeenvolgende regeringen. Zonder dit alles blijft zelfs de meest indrukwekkende bijeenkomst niet meer dan een diplomatieke gebeurtenis.
Ondanks deze bedenkingen verdient het initiatief van Tusk aandacht. In een tijd waarin een groot deel van het publieke debat in Polen draait om persoonlijke conflicten en geschillen over het verleden, probeert de premier een onderwerp aan te snijden dat de toekomst van het hele continent zal bepalen. Hoewel het uitnodigen van Europese techleiders naar Warschau op zichzelf de positie van Polen niet zal veranderen, kan het wel de voorwaarden scheppen voor een betekenisvollere deelname aan het Europese industriële beleid.
Dit is een succes voor zijn diplomatieke initiatief, al zal een economisch succes nog moeten worden waargemaakt. Belangrijker nog is dat Polen hiermee de ambitie toont om mee te werken aan het vormgeven van de nieuwe spelregels in de technologische wereld. In de race rond kunstmatige intelligentie volstaat het niet langer om enkel toe te kijken wie als eerste de finish bereikt; men moet – eindelijk – tot de partijen behoren die de richting van de race bepalen.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/11/19/tusk-stawia-na-ai-polska-w-technologicznej-czolowce/) język po Polsku