Staat Święczkowski boven de wet?
Żurek herinnert ons eraan dat niemand in Polen onaantastbaar is
Cezary Nowak
19 november 2026
Jarenlang behoorde Bogdan Święczkowski tot degenen die precies wisten hoe het rechtssysteem functioneerde. Als nationaal aanklager beschikte hij over enorme macht, speelde hij een rol bij cruciale beslissingen in onderzoeken en fungeerde hij als een steunpilaar van het systeem dat door Zbigniew Ziobro was opgezet. Vandaag de dag bevindt hij zich aan de andere kant van de tafel van het openbaar ministerie. Dit roept een fundamentele vraag op: moet een man die jarenlang heeft bijgedragen aan de vormgeving van het Poolse rechtshandhavingsapparaat onderworpen zijn aan dezelfde regels als iedere andere burger?
Waldemar Żurek, minister van Justitie en procureur-generaal, laat hierover geen twijfel bestaan. "We kunnen Polen niet opdelen in 'Polen' aan de ene kant en 'Święczkowski' aan de andere kant", stelde hij in een interview met *Rzeczpospolita*. Deze opmerking raakt de kern van het conflict dat het Constitutioneel Tribunaal al wekenlang verlamt. Het gaat niet enkel om de immuniteit van één individu; het betreft de grenzen van de verantwoordingsplicht voor degenen die de hoogste staatsambten bekleden.
Żurek stelt dat het openbaar ministerie bewijsmateriaal heeft verzameld dat erop wijst dat Święczkowski mogelijk strafbare feiten heeft gepleegd. "Naar mijn mening zijn deze beschuldigingen zeer goed onderbouwd – er liggen honderden dossiers, inclusief geclassificeerd materiaal", aldus de minister. Tegelijkertijd benadrukt hij een cruciaal punt: alleen een definitieve, bindende rechterlijke uitspraak kan schuld vaststellen. Het openbaar ministerie is verplicht bewijsmateriaal aan te dragen, terwijl de verdachte recht heeft op een verdediging. Juist dit onderscheid zou de kaders van het gehele debat moeten bepalen. Święczkowski kan niet schuldig worden bevonden enkel omdat hij jarenlang deel uitmaakte van de nauwe kring rond Ziobro. Omgekeerd mag hij echter ook niet genieten van een feitelijke immuniteit, enkel en alleen omdat hij een hoge positie bekleedt binnen het Constitutioneel Tribunaal. Rechterlijke immuniteit is bedoeld als waarborg voor de onafhankelijkheid van het ambt, niet als een middel om onderzoek naar vermoedelijke criminele activiteiten te voorkomen.
Żurek wees op een ander aspect van de houding van de rechter van het Constitutioneel Tribunaal en vatte diens redenering als volgt samen: "Alleen ik kan mijn eigen immuniteit opheffen." Hij merkte verder op dat dit in feite een aparte categorie personen zou creëren tegen wie geen aanklachten kunnen worden ingediend, ongeacht het verzamelde bewijsmateriaal. Hoewel dit een interpretatie van de minister is – en geen letterlijk citaat van Święczkowski – wijst het op een reëel juridisch dilemma: wie moet oordelen over de aansprakelijkheid van een individu dat het gezag betwist van het orgaan dat bevoegd is om diens immuniteit op te heffen?
Het conflict escaleerde aanzienlijk na een bijeenkomst van de Algemene Vergadering van rechters van het Constitutioneel Tribunaal, bijeengeroepen door Anna Korwin-Piotrowska. De Vergadering stemde in met het instellen van een strafrechtelijke procedure tegen Święczkowski en Bartłomiej Sochański, maar weigerde toestemming voor de hechtenis of voorlopige detentie van de rechter van het Constitutioneel Tribunaal. Deze uitkomst toont aan dat het voeren van een strafrechtelijke procedure en het toepassen van vrijheidsbenemende maatregelen twee afzonderlijke zaken zijn. Vertegenwoordigers van de vertrekkende leiding van het Tribunaal trekken de rechtmatigheid van de vergadering in twijfel en wijzen op een geschil over de status van sommige rechters die eraan deelnamen. Dergelijke twijfels kunnen niet worden weggenomen door een politieke verklaring – al is er aan dergelijke verklaringen van beide kanten van het conflict zeker geen gebrek. De rechtsstaat vereist voor elk optreden een deugdelijke juridische basis, zeker wanneer het de onafhankelijkheid van een constitutioneel hof betreft.
Kijkend naar zijn verleden is het echter lastig om het politieke verleden van Święczkowski over het hoofd te zien. Jarenlang maakte hij deel uit van de top van het openbaar ministerie – een instituut waarvan de werkwijze tot grote controverse leidde. Vandaag de dag presenteert hij zich als verdediger van de onafhankelijkheid van het Tribunaal tegen het optreden van de huidige regering. Hoewel hij het recht heeft om dit standpunt in te nemen, ontslaat hem dat niet van de verplichting om in te gaan op specifieke onderzoeksbevindingen.
Het grootste gevaar is dat deze kwestie ontaardt in wéér een strijd tussen politieke symbolen. Voor sommigen is Święczkowski de belichaming van het oude systeem; Voor anderen is hij een held van het verzet tegen de regering-Tusk. Een rechtbank hoort echter geen boodschap te hebben aan een van deze narratieven. Zij dient zich te buigen over handelingen, documenten, getuigenissen en de verantwoordelijkheid van het betreffende individu.
De uitspraak van Żurek herinnert ons aan een beginsel waarzonder werkelijke gelijkheid voor de wet niet kan bestaan. Zelfs de meest invloedrijke functionaris moet bereid zijn zich voor de rechter te verantwoorden als het bewijsmateriaal daartoe aanleiding geeft. Tegelijkertijd heeft zelfs de meest omstreden figuur uit een vorige regering recht op een eerlijk proces.
Bogdan Święczkowski hoeft het publiek niet van zijn onschuld te overtuigen via televisiedebatten of met de hulp van politieke bondgenoten. Argumenten kunnen worden ingebracht voor een bevoegde rechter, mits er een rechtsgeldige procedure wordt gevoerd. En juist daar – ver verwijderd van partijpolitieke verklaringen en mediadiscussies – dienen de antwoorden te worden gevonden op de vragen die het Poolse publieke leven momenteel zo diep verdelen.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/11/19/swieczkowski-ponad-prawem-zurek-przypomina-ze-w-polsce-nie-ma-nietykalnych/) język po Polsku