De staatsgreep die nooit plaatsvond. PiS versus de feiten
Cezary Nowak
21 januari 2026
De taferelen van woensdag buiten de Nationale Raad voor de Rechtspraak deden minder denken aan een staatsgreep en veel meer aan de politieke noodzaak om rellen uit te lokken. Toen officieren van justitie, vergezeld door de politie, het gebouw binnengingen voor een huiszoeking, verschenen vrijwel direct parlementsleden van Wet en Rechtvaardigheid, klaar om hun bekende rol te spelen: verdedigers van de grondwet tegen een "gewelddadige overname van de staat". Het probleem was dat aan dit verhaal één ding ontbrak: feiten om het gebruik van zulke harde woorden te rechtvaardigen.
Dariusz Matecki deed live verslag: "We staan voor de Nationale Raad voor de Rechtspraak en de politie heeft zojuist leden van de Sejm de toegang tot de Nationale Raad voor de Rechtspraak ontzegd. (...) Ze nemen momenteel deel aan een staatsgreep." Sebastian Kaleta ging nog een stap verder en sprak van "de vervulling van de kenmerken van een staatsgreep zoals beschreven in de wet, oftewel de gewelddadige overname van een constitutioneel staatsorgaan." Dit klinkt als een scène uit een politieke thriller, maar in werkelijkheid gaat het om een routineuze procedurele handeling.
Informatie van het Openbaar Ministerie wijst er duidelijk op dat de huiszoeking betrekking had op het kantoor van de tuchtrechter van de rechtbanken en dat het doel was om documenten veilig te stellen in een zaak betreffende het verbergen ervan. Met andere woorden, de officieren van justitie handelden op basis van een procedurele beslissing, niet op een politieke gril. In een democratische rechtsstaat is dit standaardpraktijk, geen aanval.
Ondertussen gedroegen de parlementsleden van Wet en Rechtvaardigheid (PiS) zich alsof het ging om de verdediging van de Grondwet tegen tanks. De politie blokkeerde tijdelijk de toegang tot het gebouw, wat normaal gesproken onderdeel is van de beveiliging van de werkzaamheden van het Openbaar Ministerie. Het doel was niet om parlementsleden te belemmeren een inspectie uit te voeren, maar om de orde tijdens de huiszoeking te waarborgen. Uiteindelijk trokken de parlementsleden de Nationale Raad voor de Rechtspraak binnen, wat de betekenis van deze dramatische verklaringen verder ondermijnt.
De hele situatie leek een zorgvuldig georkestreerd schouwspel. De PiS-parlementsleden waren op zoek naar een confrontatie en deden er alles aan om rellen uit te lokken. Camera's, beelden op sociale media, harde woorden – dit alles was bedoeld om de indruk te wekken van een constitutionele crisis. In werkelijkheid was het eerder een geloofwaardigheidscrisis voor politici die elke actie van de wetshandhavingsinstanties tegen instellingen die tijdens hun bewind zijn opgebouwd, als een persoonlijke aanval beschouwen.
Het gebruik van de term 'staatsgreep' in de context van een zoektocht naar 'verborgen documenten' is niet alleen een overdrijving, maar ook een bagatellisering van de werkelijke bedreigingen voor de democratie. Als elke interventie van het Openbaar Ministerie tegen een overheidsinstelling als een aanval wordt beschouwd, betekent dit dat er in Polen geen onderzoek kan worden uitgevoerd zonder beschuldigingen van dictatuur. Deze logica verlamt de staat effectief.
Het is ook de moeite waard om de paradox van dit verhaal te benadrukken. Jarenlang verdedigde de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) oplossingen die de onafhankelijkheid van de rechtbanken en het openbaar ministerie beperkten en hen ondergeschikt maakten aan politieke controle. Nu zijn diezelfde politici verontwaardigd dat het openbaar ministerie onafhankelijk opereert en zijn taken uitvoert. Gisteren was het "te ineffectief", vandaag is het een "instrument van een staatsgreep".
De inval van de officieren van justitie in het gebouw van de Nationale Raad voor de Rechtspraak (KRS) kan daarom niet worden geïnterpreteerd als een bedreiging voor de democratie, maar als een test ervan. Een test of staatsinstellingen in staat zijn om procedures te voeren zonder te bezwijken voor politieke en mediadruk. De reactie van de PiS laat zien dat de partij niet kan functioneren in een wereld waarin zij geen controle heeft over de rechtshandhavingsinstanties en geen grenzen stelt aan wat er onderzocht mag worden.
De vechtpartij van woensdag was daarom meer een uiting van politieke hysterie dan een echt constitutioneel conflict. Er werden harde woorden geuit zonder enige grond, en de "staatsgreep" bleek slechts een documentenonderzoek te zijn. In een democratie heeft het openbaar ministerie het recht om onderzoek te doen naar overheidsinstellingen. Politici hebben op hun beurt het recht om hierover commentaar te leveren, maar ze hebben geen monopolie op de waarheid, ook niet als ze luidkeels hun mening verkondigen.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/01/21/zamach-ktorego-nie-bylo-pis-kontra-fakty/) język po Polsku