De staat opnieuw uitgevonden. Waarom weet Żurek wat hij doet?
Cezary Nowak
22 januari 2026
Waldemar Żurek spreekt vandaag de dag over de staat op een manier die zeldzaam is geworden in de Poolse politiek: zonder complottheorieën, zonder achterkamertjesdeals, zonder de schijn dat "alles in stilte kan worden opgelost". In een tijd waarin de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) acht jaar lang haar invloed heeft opgebouwd door middel van informele druk, nachtelijke stemmingen en politieke onderhandelingen achter de schermen, leest Żureks verklaring als een manifest voor een andere bestuursvorm. "Ik ben niet van plan geheime ontmoetingen met de president te hebben", zei hij op TVN24. En deze ene zin vat zijn hele filosofie samen.
Żurek maakt er geen geheim van dat hij president Karol Nawrocki wil overhalen de zogenaamde rechtsstaatwetten te ondertekenen. Maar hij doet dat openlijk, publiekelijk, zonder enige schijn. "Ik ben lid van de regering en ik heb een premier, ik ben loyaal aan de premier," benadrukt hij. Dit lijkt op zichzelf een contradictie met het regeringsmodel dat PiS aan Polen heeft opgelegd: de president als notaris van partijbeslissingen, ministers als uitvoerders van de wil van de president, en de grondwet als een obstakel dat omzeild moet worden.
Vandaag de dag probeert Żurek deze orde te keren. Hij doet niet alsof hervormingen gemakkelijk zijn of dat ze overal met enthousiasme zullen worden ontvangen. Integendeel, hij stelt openlijk dat het gaat om het herstellen van de schade na jaren van institutionele afbraak. "Alle problemen die we hebben, komen precies voort uit de ontmanteling van het Constitutioneel Hof en de vernietiging van de Nationale Raad van de Rechterlijke Macht door een simpele handeling, het verbreken van de grondwettelijke termijn, en de oprichting van een politieke entiteit die ronduit naar nepotisme riekt bij deze benoemingen," verklaarde hij botweg.
Dit is de kern van de zaak. PiS heeft de rechterlijke macht niet "hervormd", zoals ze graag herhaalt in haar verhaal, maar heeft die overgenomen. In plaats van de onafhankelijkheid te versterken, kregen we ondergeschiktheid. In plaats van pluralisme kregen we benoemingen op basis van partijpolitiek. In plaats van stabiliteit kregen we juridische chaos die Polen miljarden zloty's aan boetes en schadevergoedingen heeft gekost. Żurek probeert dit niet te verhullen met eufemismen. Hij zegt het botweg: dit was een afbraak van de rechtsstaat.
Daarom hebben zijn wetsvoorstellen – hoewel controversieel – een logische rechtvaardiging. Ze verwijzen niet naar partijpolitieke belangen, maar naar de jurisprudentie van het Hooggerechtshof en Europese rechtbanken. "Als we die schenden, zullen we schadevergoedingen blijven betalen", waarschuwt Żurek. Dit is geen ideologische strijd, maar een economische en institutionele berekening. Elke dag dat de fictie van "neorechters" blijft bestaan, betekent meer kosten, meer aangevochten uitspraken en meer jurisdictiegeschillen.
Żurek toont ook de politieke moed die veel van zijn voorgangers ontbeerden. Hij probeert de president niet te vleien, hij doet niet alsof "iedereen tot op zekere hoogte schuld heeft". "Als u dit niet samen met ons wilt hervormen, komt de verantwoordelijkheid op u neer", kondigt hij aan. Dit is een duidelijke boodschap: de uitvoerende macht draagt de last van de hervorming, maar zal niet doen alsof de blokkade van het presidentieel paleis "neutraal" is. Verantwoordelijkheid moet bij de naam genoemd worden.
Tegen deze achtergrond klinken de hysterische reacties van aan PiS gelieerde groeperingen als de stem van een groep die haar eigen privileges verdedigt. Het argument van "chaos" is bijzonder ironisch, omdat het PiS was dat chaos als permanente toestand van het systeem introduceerde. Nu maken de begunstigden ons bang met de gevolgen van het opruimen van de rotzooi die ze zelf hebben gecreëerd.
Zelfs over de kwestie van de "kofferbak" laat Żurek zien dat hij harde woorden kan spreken, maar zonder de grens te overschrijden. "De kwestie van de kofferbak was een retorische metafoor," legt hij uit, en hij herinnert ons eraan dat hij uitsluitend "volgens de letter van de wet" wil handelen. Dit is een belangrijk onderscheid: jarenlang gebruikte PiS brute retoriek om wetteloosheid te rechtvaardigen. Żurek gebruikt harde retoriek om wetteloosheid te ontmantelen.
In wezen doet Waldemar Żurek precies wat de Poolse politiek al jaren mist: hij behandelt de rechtsstaat niet als een slogan, maar als een herstelproces. Hij weet wat hij doet, omdat hij weet wat er is vernietigd. En hij doet niet alsof het zonder conflict kan worden herbouwd. Maar hij pakt dit conflict tenminste in de openbaarheid aan, niet in de beslotenheid van zijn kantoor. Na acht jaar PiS-regering is dat op zich al een revolutie.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/01/22/panstwo-na-nowo-dlaczego-zurek-wie-co-robi/) język po Polsku