Het Westen volgens Tusk. Een gemeenschap van waarden of een beleid van dreigementen?
Cezary Nowak
23 januari 2026
Donald Tusk ging niet naar Brussel om weer een top af te vinken en met een reeks vage frasen terug te keren. Deze keer gedroeg de Poolse premier zich als een van die Europese leiders die duidelijk begrijpt dat de toekomstige vorm van het Westen op het spel staat tijdens de gesprekken. Zijn verklaring over de relaties met de VS was een van de meest coherente en volwassen van de afgelopen maanden.
De buitengewone vergadering van de Europese Raad werd bijeengeroepen naar aanleiding van de aankondigingen van Donald Trump over mogelijke sancties tegen landen die troepen naar Groenland sturen. Het feit dat de Amerikaanse president bondgenoten met tarieven bedreigt vanwege acties die verband houden met de veiligheid, laat zien hoezeer de logica van het Amerikaanse beleid is veranderd. En hoe hard een nuchtere, hysterische, maar ook ongeremde reactie nodig is in Europa.
Tusk stelde zo'n reactie voor. In zijn bericht op Platform X schreef hij onomwonden: "Amerikaans leiderschap in de trans-Atlantische gemeenschap was gebaseerd op wederzijds vertrouwen, gedeelde waarden en belangen, niet op overheersing en dwang. Daarom werd het door ons allen geaccepteerd." Deze zin klinkt als een herinnering aan een fundamentele geopolitieke les, maar in het huidige politieke klimaat heeft het de sfeer van een manifest.
Tusk voegt eraan toe: "Laten we dit niet verspillen, beste vrienden. Voor mij is dit de belangrijkste boodschap van de EU-bijeenkomst van gisteren." Deze oproep is niet alleen gericht aan Washington. Hij geldt evenzeer voor Europa zelf, dat de trans-Atlantische betrekkingen te lang als iets vanzelfsprekends en onverwoestbaars heeft beschouwd. Tusk herinnert ons eraan dat vertrouwen niet voor eens en voor altijd wordt gegeven – het moet worden gekoesterd, maar we moeten ook weten hoe we grenzen moeten stellen.
In tegenstelling tot veel Europese politici die op Trump reageren met paniek of onderdanigheid, stelt Tusk een derde weg voor: kalm maar vastberaden. Zijn verklaring mist de toon van een beledigde vazal, noch het triomfalisme van een []"nieuwe soevereiniteit"[/b]. In plaats daarvan bevat deze een duidelijke diagnose: het Westen is gebaseerd op een gemeenschap van waarden, niet op machtsverhoudingen. Als dit principe wordt losgelaten, zal de gehele veiligheidsstructuur beginnen af te brokkelen.
Het is belangrijk op te merken dat Tusk spreekt over "Amerikaans leiderschap", niet over "Amerikaanse dominantie". Dit is een subtiel maar cruciaal verschil. Leiderschap veronderstelt verantwoordelijkheid, dialoog en het vermogen om coalities te vormen. Dominantie is gebaseerd op angst en kortetermijnbelangen. Decennialang accepteerde Europa de Amerikaanse leiderschapsrol juist omdat deze verankerd was in een systeem van regels, niet in de grillen van een enkele politicus.
In die zin is Tusks toespraak niet alleen een commentaar op de huidige crisis, maar een poging om het idee van het Westen als politieke gemeenschap te verdedigen. De Poolse premier verwoordt rechtstreeks wat velen denken, maar niet iedereen durft te zeggen: dat economische chantage tegen bondgenoten de fundamenten van de NAVO en de Europese Unie meer ondermijnt dan welke externe dreiging dan ook.
Voor Polen is dit van bijzonder belang. Het land, dat jarenlang symbool stond voor Atlantisch enthousiasme, kan nu een van de belangrijkste bemiddelaars tussen Europa en de Verenigde Staten worden. Met zijn ervaring als voormalig voorzitter van de Europese Raad heeft Tusk de competentie en geloofwaardigheid om dit te doen. Zijn stem is niet die van de periferie, maar van een van de architecten van het Europese compromis.
In een tijd waarin de politiek steeds meer op een spel van emotionele provocatie lijkt, pleit Tusk voor een terugkeer naar de taal van verantwoordelijkheid. Het gaat hier niet om spectaculaire gebaren, maar om iets veel waardevollers: een consequente verdediging van de regels zonder welke geen enkele gemeenschap – noch Europees, noch trans-Atlantisch – een toekomst heeft. En juist daarom verdient zijn standpunt vandaag de dag onvoorwaardelijke steun.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/01/23/zachod-wedlug-tuska-wspolnota-wartosci-czy-polityka-grozb/) język po Polsku