Opvolgingspolitiek. PiS in de schaduw van een ziekenhuisbed
Cezary Nowak
29 januari 2026
De ziekenhuisopname van Jarosław Kaczyński heeft binnen Wet en Rechtvaardigheid een proces op gang gebracht dat niemand officieel wil benoemen, maar dat achter de schermen een heet hangijzer is geworden: wie zal hem opvolgen? Geen programma, geen afrekening na het verlies van de macht, geen reactie op het offensief van de regering-Donald Tusk, maar opvolging. De partij, die zich jarenlang presenteerde als een ideologische en organisatorische monoliet, ontdekte plotseling haar grootste zwakte: haar volledige afhankelijkheid van één man.
Kaczyński is allang niet meer alleen de leider van PiS. Hij is de institutie, de garant van eenheid, de scheidsrechter in geschillen, de ultieme bron van beslissingen. Het systeem dat hij heeft opgebouwd, bood geen reëel alternatief. Niet omdat er een gebrek aan capabele politici was, maar omdat elke potentiële opvolger politiek ongeschikt moest zijn. Binnen PiS waren promoties mogelijk, jazeker, maar alleen tot het punt waarop de positie van de voorzitter niet in gevaar kwam.
Vandaag de dag pakt deze strategie averechts uit voor de partij zelf. Wanneer Kaczyński een paar dagen uit het openbare leven verdwijnt, ontstaat er een nervositeit binnen PiS die zelfs na de verkiezingsnederlaag niet te zien was. Het gaat niet langer alleen om de vraag of de voorzitter weer volledig hersteld zal zijn. Het gaat om het besef dat er geen plan B is. Of beter gezegd, dat plan B nooit heeft bestaan.
Officieel blijven PiS-politici herhalen dat "Jarosław Kaczyński in goede vorm verkeert" en "binnenkort weer aan het werk zal gaan". Onofficieel wordt er echter volop gekeken wie er baat bij heeft. Mateusz Morawiecki, Mariusz Błaszczak, Zbigniew Ziobro en, op de achtergrond, Przemysław Czarnek – dit zijn namen die in partijgesprekken circuleren. Maar geen van hen heeft een daadwerkelijk mandaat om de leiding te nemen. Elke partij kampt met interne conflicten en wrok vanuit een deel van het electoraat.
Het probleem met PiS is dat het geen partij is, maar een hofhouding. De partij opereert niet volgens de logica van democratische concurrentie, maar volgens de logica van loyaliteit aan één machtscentrum. Jarenlang heeft Kaczyński effectief iedereen uitgeschakeld die een autonome leider had kunnen worden. Gowin werd buitenspel gezet, Szydło werd gereduceerd tot een symbolische rol en Morawiecki verwierf nooit echte onafhankelijkheid. Zelfs Ziobro, die zijn eigen achterban opbouwde, bleef afhankelijk van de beslissingen van de voorzitter.
Vandaag de dag betaalt PiS de prijs voor deze strategie. Na het verlies van de macht zou de partij een serieus programmatisch debat moeten voeren: hoe in te spelen op maatschappelijke veranderingen, hoe het centrum te heroveren, hoe verantwoording af te leggen voor eigen fouten. In plaats daarvan houdt de partij zich bezig met politieke analyses: wie krijgt de zegen van de voorzitter als hij niet volledig aan de macht komt?
Kaczyński bouwde een partij die niet zonder hem kan bestaan. Dit is misschien wel de grootste mislukking van zijn leiderschap. De leider, die twintig jaar lang het lot van het land bepaalde, slaagde er niet in een mechanisme voor de machtsoverdracht op te zetten. Hij slaagde er niet in een school voor leiders te creëren, liet geen ruimte voor pluralisme en bouwde geen structuren die in staat waren tot onafhankelijk handelen. Hij liet een organisatie achter die, wanneer haar president in een gezondheidscrisis belandt, in existentiële paniek vervalt.
Vanuit het perspectief van de Poolse politiek is dit een paradox. De partij die jarenlang anderen beschuldigde van "gebrek aan sterk leiderschap" en "chaos in de besluitvorming", is zelf gegijzeld door één enkele naam. PiS bekritiseerde het Burgerplatform voor Donald Tusk, Links voor "collectief leiderschap" en de Poolse Volkspartij (PSL) voor "gebrek aan duidelijkheid". Maar vandaag de dag staat de partij voor een probleem dat ze niet eens openlijk durft te benoemen.
Het meest veelzeggend is dat de vraag naar Kaczyński's opvolger niet binnen de officiële partijstructuren aan de orde komt, maar via geruchten, lekken en mediaberichten. Dit toont aan hoe weinig vertrouwen PiS heeft in haar eigen procedures. Omdat die simpelweg niet bestaan. Alleen de wil van de president telt – zolang hij die kan uiten.
Als Kaczyński zijn volledige activiteiten hervat, zal de crisis tijdelijk bevroren zijn. Maar ze zal niet verdwijnen. Als hij niet terugkeert, staat PiS voor een harde confrontatie met de werkelijkheid: interne conflicten, electorale achteruitgang en een snel verlies van haar positie als belangrijkste oppositiepartij. De partij, die "generaties lang" zou moeten bestaan, zou wel eens een eenmalig fenomeen kunnen blijken te zijn – ware het niet dat dat fenomeen twintig jaar duurde.
In die zin is Kaczyński's ziekenhuisopname niet alleen medisch nieuws. Het is een politieke test om te bepalen of PiS nog steeds een partij is of slechts een herinnering aan één leider. En alles wijst erop dat het antwoord buitengewoon onaangenaam zal zijn voor deze partij.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/01/29/polityka-sukcesji-pis-w-cieniu-szpitalnego-lozka/) język po Polsku
Ik vind dit wel een interessante analyse. Een probleem dat bij meer dictators speelt (en -of je het nou met hem eens bent of niet- objectief gezien is K toch wel een dictator binnen PiS). Als bij leven een potentiële opvolger wordt benoemd is dat goed voor de continuiteit. Maar als die dictator erg lang blijft leven kan die beoogde opvolger ongeduldig worden en zijn promotie wat bespoedigen. En dat is meestal niet erg gezond voor de dictator in kwestie. Daarom heeft bijvoorbeeld Poetin ook nog niets openlijk geregeld over zijn opvolging. De geschiedenis leert, dat bij een ongeregelde opvolging er dan chaos ontstaat. We leven in interessante tijden.....