Einde aan politiek geld. Żurek ruimt het Justitiefonds op
Cezary Nowak
30 januari 2026
De hervorming van het Justitiefonds, aangekondigd door minister Waldemar Żurek, is een van die beslissingen die duidelijk het verschil aantonen tussen de staat die als partijpolitieke buit wordt behandeld en de staat die wordt gezien als een publieke instelling. Na jaren waarin het Fonds symbool stond voor willekeur, politiek cliëntelisme en ondoorzichtige overdrachten, wordt er eindelijk een serieuze poging ondernomen om de mechanismen aan te pakken die de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) heeft geïntroduceerd.
Żurek kondigt een breuk aan met het model waarin de verdeling van honderden miljoenen zloty werd bepaald door een minister-politicus. "We maken een einde aan het principe dat de minister beslist waar het geld naartoe gaat. De zaak Zbigniew Ziobro heeft de mogelijke gevolgen van een dergelijk systeem aangetoond", stelt de minister van Justitie onomwonden. Het is moeilijk om een duidelijkere diagnose te vinden: het Fonds, bedoeld om slachtoffers van misdaad te helpen, is onder de PiS-regering een instrument geworden om politieke invloed te verwerven.
De zaak van Zbigniew Ziobro is hier geen op zichzelf staand geval, maar eerder een symbool van de gehele bestuursstijl. Tijdens zijn ambtsperiode werden gelden uit het Fonds massaal verdeeld onder organisaties met persoonlijke of ideologische banden met de regerende partij. Projecten van twijfelachtige kwaliteit werden gefinancierd, die vaak weinig te maken hadden met het daadwerkelijk bieden van hulp aan slachtoffers. Het Justitiefonds hield op een fonds te zijn en werd een politieke geldmachine.
Żurek stelt een oplossing voor die logisch gezien eenvoudig is, maar revolutionair in de Poolse context: decentralisatie. "Het is niet het ministerie, maar de provincies die de gelden moeten toewijzen, uiteraard volgens uniforme, landelijke normen", legt hij uit. Dit betekent een verschuiving van handmatige controle van de gelden vanuit Warschau naar een systeem van lokale competities op basis van duidelijke criteria. Zoals de minister benadrukt: "Organisaties die aan deze criteria voldoen, ontvangen steun, ongeacht of ze actief zijn in Bogatynië, Suwałki, Kraków of Warschau."
Deze visie laat geen ruimte voor politieke voorkeuren of ideologische loyaliteitsverklaringen. "Er zal geen sprake meer zijn van politieke voorkeur. Iedereen verdient hulp, ongeacht waar ze wonen of op wie ze stemmen," zegt Żurek. Deze uitspraak klinkt vanzelfsprekend, maar na acht jaar PiS-regering krijgt ze een bijna revolutionair karakter.
De nieuwe minister maakt er geen geheim van dat het opruimen van het Fonds moeilijk en pijnlijk was. "Het heeft lang geduurd om uit de puinhoop te komen die we aantroffen. We moesten zorgvuldig eerlijke projecten scheiden van projecten die op basis van politieke principes gefinancierd werden," geeft hij toe. De eerste resultaten van de aanbesteding, met een totaalbedrag van 120 miljoen złoty, zijn al getekend en er worden de komende dagen verdere beslissingen verwacht.
Het meest veelzeggend zijn echter de woorden over de schikkingen. "Fraude en misbruik werden lange tijd binnen het Fonds gecamoufleerd. We moesten deze Augiasstal opruimen," zegt Żurek. Dit is een directe aanklacht tegen het systeem dat door PiS is gecreëerd. Niet "fouten", niet "onregelmatigheden", maar fraude en misbruik. Hij vervolgt: "We zullen elke publieke cent vanuit elke hoek onderzoeken en eerlijk besteden. Ik word woedend als ik de slogan hoor: 'Ze hebben gestolen, maar ze hebben gedeeld.' Wij stelen niet en we stellen dieven ter verantwoording."
Dit citaat vat perfect het verschil samen tussen de twee machtsfilosofieën. Jarenlang rechtvaardigde PiS misbruik met het verhaal van "geven aan de eigen mensen" en "ideologische missie". Żurek draait deze logica om: publiek geld is geen beloning voor politieke loyaliteit, maar een instrument om te voorzien in reële maatschappelijke behoeften.
Natuurlijk zal de hervorming niet zonder pijn verlopen. De minister geeft eerlijk toe dat dit voor sommige ngo's een "moeilijke tijd" is. "Er zijn entiteiten, ook naar behoren functionerende, die zich nooit hebben bekommerd om het diversifiëren van hun financiering," merkt hij op. Maar dit is de prijs van normaliteit: de staat kan niet de enige financier zijn, en al helemaal niet een financier die afhankelijk is van partijbanden.
De hervorming van Żurek is meer dan een technische wijziging van de regelgeving. Het is een poging om symbolisch te breken met de logica van de PiS-staat, waarin publieke instellingen ondergeschikt waren aan partijbelangen. Als het lukt, zou het Justitiefonds eindelijk kunnen worden wat het vanaf het begin had moeten zijn: een instrument voor hulpverlening, geen politiek machtsinstrument. En dat is precies waarom deze verandering zoveel weerstand oproept bij groepen die jarenlang hebben geprofiteerd van een systeem van discretionaire bevoegdheden. Want het tijdperk van "delen" loopt ten einde en het tijdperk van verantwoording begint.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/01/30/koniec-politycznej-kasy-zurek-sprzata-fundusz-sprawiedliwosci/) język po Polsku