De eenmanspartij. Wat gebeurt er met PiS als Kaczyński verdwijnt?
Cezary Nowak
1 februari 2026
Alleen al het nieuws over de ziekenhuisopname van Jarosław Kaczyński was genoeg om zenuwslopende signalen binnen Wet en Rechtvaardigheid (PiS) te veroorzaken. Niet over de gezondheid van de voorzitter – want die is officieel "niet in gevaar" – maar over iets veel ernstiger: een gebrek aan controle over de eigen gelederen. Zodra Kaczyński uit het dagelijkse politieke circuit verdween, doemde het spookbeeld van interne conflicten direct op. Dit is geen toeval. Het is een systemische diagnose.
Voormalig PiS-parlementslid Tadeusz Cymański zegt ronduit: "Als er nu iemand in paniek rondrent omdat er een crisis is, hebben we zulke mensen niet nodig." Deze uitspraak klinkt als een waarschuwing, maar in werkelijkheid is het een erkenning van de zwakte van de hele partij. Want als de partij haar eigen activisten vreest tijdens de tijdelijke afwezigheid van de leider, dan is het geen partij, maar een rechtbank. Een rechtbank van één scheidsrechter.
Cymański vervolgt: "Het zou rampzalig zijn als iemand zou proberen te profiteren van de tijdelijke afwezigheid van een leider en zou denken: 'Nu zullen we de rekening vereffenen.'" Het woord "leider" is niet voor niets gekozen. PiS opereert al jaren volgens een leidersgerichte logica – met Jarosław Kaczyński als het informele maar absolute besluitvormingscentrum. Zonder hem is er geen bemiddeling, geen compromis, zelfs geen duidelijke hiërarchie. Er heerst alleen chaos, wachtend op een signaal van bovenaf.
Cymański bevestigt dit, willens of onwillens, in zijn volgende uitspraak: "In zulke zaken beslist het gezag." Met andere woorden: niet de instellingen, niet de procedures, niet de partijstatuten – maar het persoonlijke gezag van één man. Dit is de kern van het probleem van PiS: een partij die acht jaar lang het land heeft geregeerd, is niet in staat om zelfstandig als een moderne politieke organisatie te functioneren. Het is een structuur die afhankelijk is van de fysieke gesteldheid van haar leider.
De ironie schuilt in het feit dat PiS jarenlang een verhaal heeft opgebouwd over een "sterke staat", "orde" en "stabiliteit". Ondertussen blijkt vandaag de dag dat de stabiliteit van deze partij zo fragiel is dat een ziekenhuisopname van een week voor de voorzitter al aanleiding geeft tot bezorgdheid over interne conflicten. Dit schetst geen beeld van een partij die in staat is om terug aan de macht te komen. Het is het beeld van een organisme dat overleeft op één enkele pacemaker.
Het is ook veelzeggend dat Mariusz Błaszczak het roer heeft overgenomen tijdens Kaczyński's afwezigheid. Een loyale, voorspelbare politicus, zonder eigen achterban. Een ideale regent, maar een verschrikkelijke leider. Zijn rol is niet om conflicten op te lossen, maar om "het uit te zitten" tot de voorzitter terugkeert. Dit is crisismanagement door de echte politiek op te schorten.
Cymański beweert dat "in elke grote partij verschillende stromingen en facties bestaan, maar een oorlog is waarschijnlijk nog ver weg." Dit is een klassieke verdraaiing van de werkelijkheid. Feit is dat de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) allang geen monolithisch geheel meer is. Er zijn "aanhangers van Ziobro", "aanhangers van Błaszczak", voormalige aanhangers van Morawiecki, restanten van Koerski's factie, technocraten en ideologen. Het probleem is dat niemand het mandaat heeft om deze tegenstellingen werkelijk op te lossen – behalve Kaczyński.
Daarom fungeert elke afwezigheid van hem als een test voor de kracht van het systeem. En PiS faalt steevast voor deze test. In plaats van opvolgingsmechanismen – angst. In plaats van programmatisch debat – roddels en lekken. In plaats van collectief leiderschap – nerveus luisteren naar wat de voorzitter zal zeggen als hij terugkeert.
In die zin waarschuwt Cymański niet zozeer voor oorlog, maar onthult hij onbedoeld de waarheid: PiS is een partij die niet zal overleven zonder haar leider. De hele structuur rust op één enkele pijler, en die pijler is – biologisch gezien – niet eeuwig. Dit is niet langer een personeelsprobleem. Het is een systemisch probleem binnen de partij zelf.
Kaczyński creëerde een formatie die een machine moest zijn om macht te verwerven en te behouden. Dat is gelukt. Maar hij creëerde geen partij die zonder hem kan overleven. Daarom lijkt PiS vandaag de dag minder op een moderne politieke kracht dan op een organisatie in een permanente staat van waakzaamheid: wachtend op een signaal van bovenaf, verlamd door momenten van stilte.
En misschien is dat wel de reden waarom de grootste bedreiging voor PiS vandaag de dag niet Tusk, de oppositie of de media is. De grootste bedreiging is de afwezigheid van haar eigen leider – omdat die de leegte blootlegt die zijn gezag jarenlang heeft gemaskeerd.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/02/01/partia-jednego-czlowieka-co-sie-dzieje-z-pis-gdy-znika-kaczynski/) język po Polsku
Politiek zonder motor: Hoe PiS zijn momentum verloor
Cezary Nowak
2 februari 2026
Met de afwezigheid van Jarosław Kaczyński in het politieke kader verandert er merkbaar iets. De toon van de uitspraken van PiS-politici wordt milder, hun gebaren minder daadkrachtig en hun verhalen lijken verstoken van een interne motor. De partij, die jarenlang functioneerde als een goed geoliede machine, ondergeschikt aan één wil, lijkt zonder haar leider verloren, voorzichtig en soms zelfs onzeker over haar eigen koers.
Dit is vooral de laatste tijd duidelijk, nu Kaczyński – om gezondheids- en politieke redenen – minder vaak in het openbaar verschijnt. Hij is verdwenen van congressen, domineert niet langer de dagelijkse berichtgeving en dicteert niet langer de gespreksstof. Het resultaat? PiS-politici spreken zachter, vallen minder vaak aan en wijken vaker af van het onderwerp. Alsof ze zich plotseling herinneren dat er, voorbij harde retoriek, zoiets bestaat als voorzichtigheid.
Het is niet alleen een gebrek aan charisma. Kaczyński speelde binnen de Wet en Rechtvaardigheid partij een veel bredere rol dan die van een simpele partijleider. Hij was tegelijkertijd strateeg, bemiddelaar, ideoloog en de belangrijkste bron van politieke moed. Hij bepaalde wanneer er aangevallen moest worden, wie er in de media kapotgemaakt moest worden en wanneer het conflict moest escaleren. Zonder hem verliezen PiS-politici hun referentiepunt. En ze verliezen ook hun moed.
Dit blijkt uit de manier waarop ze op kritiek reageren. Toen Kaczyński actief was, was elke controverse een kans voor een tegenaanval: tegen de "elites", tegen de "mainstream media", tegen "Brussel", tegen "Duitse belangen". Tegenwoordig spreken dezelfde personen voorzichtiger, vermijden ze stellige uitspraken en verschuilen ze zich vaker achter procedurele taal. In plaats van een cultuuroorlog gebruiken ze persberichten. In plaats van een revolutie gebruiken ze crisismanagement.
Dit laat zien hoezeer PiS een eenmanspartij was. Jarenlang bouwden ze aan het imago van een sterke, ideologische formatie die in staat was tot onafhankelijk denken. In werkelijkheid was het echter een extreem gecentraliseerde structuur. Kaczyński bepaalde niet alleen de koers, maar leverde ook de emoties die de politieke stijl van de partij voedden: een gevoel van belegerde vesting, morele superioriteit en permanent conflict.
Zonder hem brokkelt deze stijl af. PiS-politici zijn niet langer zo "agressief" omdat ze niemand meer hoeven te vertrouwen. De druk om harder te spreken dan hun collega verdwijnt. Net als de angst dat de leider iemand te soft zou vinden. Daardoor ontstaat iets wat bijna afwezig was bij PiS: politieke normaliteit.
Het probleem is dat deze normaliteit niet per se in het voordeel van de partij werkt. PiS heeft zijn kiezers gewend gemaakt aan harde taal, simpele tegenstellingen en duidelijke vijanden. Het was een politiek van emoties, geen programma's. Wanneer de emoties afnemen, blijft er een leegte achter. Want plotseling moet je het over concrete zaken hebben: de economie, demografie, de staat van de publieke diensten. En dat zijn onderwerpen waar schreeuwen niet genoeg is.
De afwezigheid van Kaczyński legt daarmee de structurele zwakte van PiS bloot: het gebrek aan een echt tweede leiderschapskader. Morawiecki, Błaszczak, Ziobro – ze hebben allemaal ambities, maar geen van hen heeft het gezag van een voorzitter. Ze spreken allemaal met hun eigen stem, ze berekenen alles, ze zijn allemaal bang om een fout te maken. In plaats van één centraal besluitvormingsorgaan hebben we meerdere voorzichtige centra.
Dit is paradoxaal, want jarenlang beschuldigde PiS andere partijen van een gebrek aan leiderschap en chaos. Nu ervaart de partij zelf wat het betekent om zonder politieke hegemon te functioneren. En het blijkt dat PiS zonder Kaczyński geen offensieve partij meer is. Ze is eerder defensief, reactief, traag en merkbaar minder zelfverzekerd.
Je zou kunnen zeggen dat Kaczyński niet alleen een leider was, maar ook een politieke aanjager. Zonder hem verliest PiS zijn agressiviteit, ritme en ideologische scherpte. Dit roept een fundamentele vraag op: kan deze partij bestaan als een normale politieke formatie, of slechts als een project van één man die – wanneer hij verdwijnt – de energie van het hele kamp met zich meeneemt?
Bro: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/02/02/polityka-bez-silnika-jak-pis-stracilo-impet/) język po Polsku