PiS op weg naar de ondergang
Zelfs haar aanhangers verliezen het vertrouwen in een overwinning.
Cezary Nowak
23 april 2026
Tot voor kort kon Wet en Rechtvaardigheid (PiS) de Poolse politiek dicteren. Tegenwoordig wekt de partij steeds meer de indruk dat ze niet zozeer haar tegenstanders bestrijdt, maar eerder zichzelf. En het belangrijkste is dat zelfs degenen die de partij jarenlang hebben gesteund, hun illusies hierover verliezen.
De stem van Tomasz Poręba, een insider, voormalig Europarlementariër en een van de architecten van de verkiezingscampagnes van PiS, is veelzeggend. Dit is geen commentaar van een politieke tegenstander. Het is een diagnose van iemand die de mechanismen van deze partij door en door kent – en juist daarom klinkt het zo ernstig.
"Wanneer heeft PiS gewonnen? Altijd wanneer ze interne conflicten wist te sussen, een coherent idee voor de ontwikkeling van Polen kon presenteren en twijfelende kiezers kon overtuigen," herinnert Poręba ons eraan. Het is moeilijk om het daar niet mee eens te zijn. De successen van 2015 en de daaropvolgende jaren kwamen niet zomaar uit de lucht vallen. Ze waren het resultaat van discipline, een duidelijke boodschap en – iets wat vandaag de dag bijzonder ver weg lijkt – het vermogen om samen te werken.
Het probleem is dat die tijd voorbij is. En PiS lijkt niet op een partij die leert van haar eigen geschiedenis. Integendeel, het lijkt een organisatie die koppig dezelfde fouten blijft herhalen, in de hoop dat het deze keer anders uitpakt.
Poręba neemt geen blad voor de mond: "De situatie lijkt vandaag de dag sterk op die van de Sejm-verkiezingen van 2011. Een hopeloos zwakke, anti-ontwikkelingsgezinde regering van het Burgerplatform en een verdeelde, diep verdeelde PiS." Deze vergelijking is bijzonder pijnlijk, omdat 2011 symbool staat voor een gemiste kans voor deze partij.
Ook toen waren de omstandigheden gunstig. De regering van Donald Tusk had problemen, de publieke opinie was ambivalent, en toch verloor PiS. Waarom? Want – zoals Poręba zelf toegeeft – "tijdens de campagne hebben we ons uitsluitend gericht op het blussen van interne conflicten en spanningen."
Vandaag de dag lijkt de situatie verontrustend veel op elkaar. In plaats van een coherente visie – chaos. In plaats van één boodschap, is er een kakofonie van tegenstrijdige boodschappen. In plaats van een strijd om kiezers, is er een strijd om invloed binnen de partij.
Het verhaal achter de schermen dat de voormalige Europarlementariër beschrijft, is nog veelzeggender. Terugkijkend op de campagne van 2023 schrijft hij openlijk over de "terugkeer van oude demonen" en een situatie waarin "voor sommige 'collega's' het Burgerplatform niet langer de belangrijkste tegenstander is." Deze zin zegt meer dan honderden analyses. Als een partij haar tegenstander niet langer extern ziet, maar uitsluitend intern, is ze hard op weg naar de nederlaag.
Het gaat niet langer alleen om ambitie of persoonlijke conflicten. Het probleem is dieper geworteld – het betreft het vermogen van de partij om te functioneren als een levensvatbaar alternatief voor de regering. Jarenlang baseerde PiS zijn kracht op de overtuiging dat de partij eensgezind en effectief was. Vandaag de dag brokkelt dit imago af.
Poręba gebruikt uitzonderlijk sterke woorden om de toestand van de partij te beschrijven: "de emoties van hysterische, onvolwassen jongens." Dit is geen diplomatieke taal. Het is de taal van frustratie – en tegelijkertijd een teken van hoe uit de hand gelopen de situatie is.
Natuurlijk omvat zijn diagnose ook een klassieke eis van deze groep: "verenigd worden rond de enige echte leider aan de rechterkant" – Jarosław Kaczyński. Maar dat klinkt niet langer als een plan, maar als een toverspreuk. Want het probleem is vandaag de dag niet het gebrek aan een leider, maar eerder het onvermogen om zich te committeren aan een gemeenschappelijk doel.
En hier komen we tot de belangrijkste conclusie. Zelfs als PiS nog steeds een solide electoraat heeft, verliest de partij iets veel waardevollers – geloofwaardigheid in de ogen van haar eigen aanhangers. En zij zijn het die de barsten als eerste opmerken.
De woorden van Poręba over een "catastrofe" zijn dus geen overdrijving. Het is een waarschuwing. De enige vraag is of er binnen de partij nog iemand is die ernaar wil luisteren. Want zo niet, dan zou het scenario van 2011 zich niet alleen kunnen herhalen, maar ook veel erger kunnen aflopen. Voor het PiS-partijapparaat, maar niet voor Polen.
Bron: wiesci24.pl przez Cezary Nowak (https://wiesci24.pl/2026/04/23/pis-na-drodze-do-katastrofy-nawet-jego-sympatycy-traca-wiare-w-zwyciestwo/) język po Polsku