Nawrocki trekt opnieuw ten strijde tegen de regering. Kaczyński kan in zijn vuistje lachen.

[Pieszyce]

Nawrocki trekt opnieuw ten strijde tegen de regering.
Kaczyński kan in zijn vuistje lachen.

Cezary Nowak
5 september 2026

Karol Nawrocki voelt zich klaarblijkelijk steeds meer op zijn gemak in de rol van een president die wordt gekenmerkt door voortdurend conflict. Veto na veto, geschil na geschil, ostentatieve opstandigheid tegenover de regering en een reeks politieke gevechten die worden gepresenteerd als de verdediging van de staat – nu bereidt het presidentieel paleis een nieuw front voor: naar verluidt staat Nawrocki op het punt te weigeren de eed af te nemen van Maciej Berek, die door de Sejm is verkozen tot rechter bij het Constitutioneel Tribunaal.

Het meest veelzeggend is de manier waarop medewerkers van de president over het geplande besluit spreken. "Karol kiest voor de confrontatie met deze onbetrouwbare regering," zo zou een bron uit het paleis tegen *Wirtualna Polska* hebben gezegd. Niet: hij zal de Grondwet analyseren. Niet: hij zal luisteren naar juridische experts. Niet: hij zal de onafhankelijkheid van het Tribunaal beschermen. "Hij kiest voor de confrontatie." Een eerlijkere samenvatting van hoe Nawrocki's naaste kring tegen het presidentschap aankijkt, is nauwelijks denkbaar.

De verkiezing van Berek is op zichzelf niet onomstreden. Tot voor kort was hij minister in de regering van Donald Tusk; hij hield toezicht op de uitvoering van het beleid van de ministerraad en behoorde tot de naaste kring van adviseurs van de premier. Zijn kandidatuur stuitte niet alleen op verzet van PiS-politici, maar ook van figuren als Włodzimierz Czarzasty, Klaudia Jachira en Franciszek Sterczewski. Ook in juridische kringen werden kritische kanttekeningen geplaatst.

En precies daarom had men een serieuze discussie over de kandidatuur van Berek kunnen verwachten. Moet een man die tot voor kort meewerkte aan de vormgeving van het overheidsbeleid, kort daarna degene zijn die de grondwettelijkheid ervan toetst? Is er een passende periode in acht genomen tussen de politieke activiteit en de rol van rechter bij het constitutioneel hof? Dit zijn terechte vragen, en de regering zou ze moeten beantwoorden.

Nawrocki is echter geen extra parlementaire kamer die een eigen stemming kan houden over een door de Sejm geselecteerde kandidaat. Als de president besluit dat hij de eed van rechters van het Constitutioneel Tribunaal kan aanvaarden of weigeren op basis van zijn eigen politieke afweging, creëert hij een uiterst gevaarlijk mechanisme. Morgen zou een president uit het andere kamp precies datzelfde argument kunnen gebruiken tegen een kandidaat die door een andere meerderheid is gekozen.

Politici van PiS weten donders goed waar zo'n weg toe leidt. Polen heeft al eerder een conflict over het Tribunaal meegemaakt – een conflict dat begon met onenigheid over de verkiezing van rechters en de weigering om hen de eed af te nemen. De gevolgen van die constitutionele strijd zijn vandaag de dag nog steeds voelbaar. Des te verbazingwekkender is het hoe bereidwillig het presidentieel paleis lijkt om daar een nieuw hoofdstuk aan toe te voegen.

Voor PiS zou dit echter politiek gezien zeer goed uitkomen. De partij van Kaczyński heeft op dit moment bijna net zozeer behoefte aan een conflict met de regering als aan zuurstof. In plaats van uitleg te moeten geven over de Zondacrypto-affaire, de banden tussen rechtse figuren en de cryptosector, of andere gênante verhalen rond het eigen kamp, is het veel gunstiger om een grote strijd te ontketenen over de grondwet, het Tribunaal en de vermeende "overname" van de staat door Tusk.

Nawrocki is de geknipte persoon om de hoofdrol in dit spektakel te spelen. Formeel staat hij boven de partijpolitiek, maar politiek gezien fungeert hij steeds meer als het meest effectieve instrument in de oppositiestrategie van PiS. Elke nieuwe botsing met de regering stelt Kaczyński in staat de president af te schilderen als de laatste barricade die Polen beschermt tegen de "coalitie van 15 oktober". Het probleem is echter dat het presidentschap niet zo is opgezet dat het presidentieel paleis kan dienen als hoofdkwartier voor de parlementaire oppositie. Nawrocki heeft het recht om kritiek te leveren op de regering, zijn vetorecht te gebruiken en eigen wetsvoorstellen in te dienen. Hij zou echter niet elke grondwettelijke bevoegdheid louter moeten beschouwen als een middel om oorlog te voeren tegen Tusk.

Als er daadwerkelijke juridische bezwaren zijn tegen de benoeming van Berek, zou het paleis een nauwkeurige juridische analyse moeten presenteren. Daarin zouden de relevante regelgeving, jurisprudentie en grondwettelijke argumenten moeten worden aangehaald. De opmerking van een anonieme medewerker dat "Karol de confrontatie zal opzoeken", suggereert echter dat de wens voor een politieke strijd vooropstond en dat de rechtvaardiging daarvoor pas later werd gezocht.

Juist dat punt zou de meeste zorgen moeten baren. De president mag best bedenkingen hebben bij Berek, en sommige daarvan verdienen een serieus debat. Er is echter een wereld van verschil tussen kritiek uiten op een kandidaat en besluiten dat het staatshoofd simpelweg kan weigeren de volgende fase van een procedure uit te voeren, enkel omdat de keuze van de parlementaire meerderheid hem niet aanstaat.

Nawrocki staat daarmee voor een keuze die veel ingrijpender is dan het besluit over één enkele rechter. Hij kan zich als president opstellen en proberen een nieuw constitutioneel conflict af te wenden, of hij kan optreden als politieke bondgenoot van PiS en opnieuw een strijd met de regering ontketenen. Helaas wijzen de signalen vanuit het paleis erop welke van deze rollen daar als aantrekkelijker wordt beschouwd.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku