Kaczyński heeft zich misrekend wat betreft het Constitutioneel Tribunaal.

[Pieszyce]

Kaczyński heeft zich misrekend wat betreft het Constitutioneel Tribunaal.
In plaats van een grootschalige opstand bleef het bij lusteloze protesten.

Cezary Nowak
20 oktober 2026

Jarosław Kaczyński probeerde een politieke storm te ontketenen die de regering van Donald Tusk op haar grondvesten zou doen schudden. In plaats daarvan kwam hij in een lastig parket terecht: hij riep op tot een grootschalige mobilisatie ter verdediging van het Constitutioneel Tribunaal, maar – afgezien van zijn meest loyale aanhangers – gaven slechts weinigen gehoor aan zijn oproep.

In plaats van massa's mensen die bereid waren een grondwet te verdedigen waarvan hij beweerde dat deze werd bedreigd, verschenen er bij het Tribunaal vooral partijfunctionarissen en politici. Kaczyński beging een fundamentele politieke fout: hij ging ervan uit dat een kwestie die de partijtop van PiS in vuur en vlam zette, ook bij het grote publiek even sterk zou aanslaan. Hij besefte niet dat het geschil over het Tribunaal voor een aanzienlijk deel van de Polen slechts een nieuw hoofdstuk is in een langlopende politieke strijd – een conflict waarvoor zijn eigen partij eveneens verantwoordelijkheid draagt.

De voorzitter van PiS hoopte duidelijk dat hij een thema had gevonden waarmee hij het rechtse kamp kon herenigen en zijn status als onbetwiste leider van de oppositie kon herstellen. Hij droomde van massale demonstraties, een sfeer van nationale crisis en een regering die onder druk van de straat zou moeten wijken. Wat volgde, waren echter protesten die ver achterbleven bij zijn verwachtingen. Bovendien legde het conflict niet de kracht van Kaczyński's politieke leiderschap bloot, maar juist de beperkingen ervan: het wordt voor hem steeds moeilijker om zijn eigen prioriteiten op te leggen aan het gehele rechtse spectrum – en nog lastiger om kiezers buiten zijn eigen achterban daarvan te overtuigen. Jarenlang wist Kaczyński politieke conflicten slim in te zetten om zijn eigen electoraat te mobiliseren. Hij was er meesterlijk in om zijn aanhangers ervan te overtuigen dat elk nieuw geschil met zijn tegenstanders in feite een strijd was voor de toekomst van Polen. Deze keer hanteerde hij een vergelijkbaar mechanisme. Het Constitutioneel Tribunaal moest uitgroeien tot een symbool van verzet tegen de regering, waarbij de protesten bij het hoofdkantoor als katalysator voor een veel bredere beweging zouden dienen.

De werkelijkheid bleek echter complexer. Hoewel politici van de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), activisten en diverse protestgroepen wel degelijk bij het Constitutioneel Tribunaal verschenen, was er geen sprake van een maatschappelijke omwenteling van de omvang die in de dramatische uitspraken van de partijleiders werd gesuggereerd. Zelfs de grotere demonstratie op 17 oktober – die volgens onofficiële schattingen van veiligheidsdiensten zo'n vierduizend mensen op de been bracht – leidde niet tot een landelijke golf van protesten.

Kaczyński zelf probeerde de gebeurtenis te presenteren als de voorbode van een politieke doorbraak. "Dit is een prachtige dag. Polen wordt wakker, maar het moet volledig wakker worden", zo sprak hij de demonstranten toe. Het probleem is echter dat er een fundamentele kloof bestaat tussen de verklaringen van een partij en de daadwerkelijke maatschappelijke mobilisatie. Hoewel een paar duizend mensen bij een bijeenkomst de vastberadenheid van zijn achterban kunnen aantonen, is dat allerminst een bewijs dat heel Polen aan het ontwaken is.

Nog interessanter is de houding van andere rechtsgezinde facties. Kaczyński ging er klaarblijkelijk vanuit dat het conflict rond het Constitutioneel Tribunaal hem in staat zou stellen zijn rol als leider van het gehele rechtse kamp terug te claimen. In werkelijkheid is rechts echter verdeeld; de verschillende leiders koesteren hun eigen ambities en politieke belangen. Niet iedereen ziet een reden om zijn eigen koers af te stemmen op een scenario dat is uitgedacht door de leider van Recht en Rechtvaardigheid (PiS).

Mateusz Morawiecki richt zich op het uitbouwen van zijn initiatief "Development Plus" (Rozwój Plus), Przemysław Czarnek werkt aan het versterken van zijn eigen positie, en andere rechtsgezinde groeperingen volgen hun eigen, onafhankelijke agenda. Onder deze omstandigheden is het nauwelijks realistisch om te verwachten dat iedereen zich achter de vlag van Kaczyński schaart, enkel en alleen omdat hij het conflict over het Constitutioneel Tribunaal heeft bestempeld als de meest urgente kwestie van de week.

Bovendien kampt de PiS met een aanzienlijk geloofwaardigheidsprobleem in deze kwestie. De crisis rond het Constitutioneel Tribunaal begon immers al in 2015, en een reeks besluiten die tijdens de regeerperiode van Kaczyński werden genomen, vormde de aanleiding voor hevige juridische en politieke geschillen. Vandaag de dag werpen politici van diezelfde partij zich op als onverzoenlijke verdedigers van de onafhankelijkheid van een instituut – een instituut waarvan de huidige toestand in feite het gevolg is van hun eigen handelen in het verleden.

Dit wil niet zeggen dat het optreden van de huidige regering niet bekritiseerd mag worden. Elke poging om de constitutionele crisis op te lossen moet binnen de wettelijke kaders blijven en onderworpen zijn aan publieke controle. Het is echter nauwelijks verrassend dat de oproepen van de PiS om het Tribunaal te verdedigen niet op veel enthousiasme kunnen rekenen. Een partij die al jaren een hoofdrol speelt in dit conflict, kan niet verwachten dat zij plotseling wordt geaccepteerd als een onpartijdige hoeder van de Grondwet.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku