Kaczyński zoekt opnieuw de confrontatie. Hij bestempelt elk geschil als een "aanval op de democratie"

[Pieszyce]

Kaczyński zoekt opnieuw de confrontatie.
Hij bestempelt elk geschil als een "aanval op de democratie"

Cezary Nowak
11 september 2026

Jarosław Kaczyński heeft opnieuw gedaan waar hij al jaren in uitblinkt: hij verscheen op een plek waar een politiek spektakel kon worden opgevoerd, waar het einde van de democratie kon worden uitgeroepen en waar hij zichzelf kon profileren als de laatste verdediger van de staat. Dit keer vormde de Academie voor Justitie het toneel. In plaats van de afloop van een juridisch geschil over de positie van rector af te wachten, verscheen de PiS-voorzitter bij het universiteitsgebouw, sloot hij zich aan bij een politieke demonstratie en schetste hij onmiddellijk het beeld van een dreigende aanval op de staat.

Dit is een bekend scenario. Voor Kaczyński is elk bestuurlijk geschil bewijs voor de ondergang van de democratie. Elk besluit van de huidige regering wordt opgeblazen tot een historisch keerpunt, en elke politieaanwezigheid wordt bijna afgeschilderd als een voorbode van het einde van de rechtsstaat. Men kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat de PiS-leider meer geïnteresseerd is in het openen van een nieuw front in een politieke strijd dan in het oplossen van het daadwerkelijke probleem.

Laten we in herinnering roepen hoe het allemaal begon. Minister van Justitie Waldemar Żurek stelt Michał Sopiński te hebben ontslagen als rector-commandant van de Academie voor Justitie. Sopiński beschouwt dit besluit als onwettig. Er is dus sprake van een geschil over bevoegdheid en wetgeving dat volgens de vastgestelde procedures zou moeten worden opgelost. Kaczyński had echter geen behoefte aan een rechterlijke uitspraak of een kalme analyse van de regelgeving. Hij had een microfoon nodig.

"Totale wetteloosheid," verklaarde hij voor het universiteitsgebouw. Die uitdrukking alleen al illustreert de aard van zijn politieke retoriek. Er is geen ruimte voor twijfel, discussie of juridische interpretatie. Het is een kwestie van "totale wetteloosheid". Even later kwam hij met een nog ernstiger theorie. Volgens Kaczyński zou de hele situatie wel eens "een poging kunnen zijn om de reactie van het publiek te peilen voorafgaand aan een aanval op het Constitutioneel Tribunaal".

Dit is geen analyse meer, maar politieke fantasie die als bijna-zekerheid wordt gepresenteerd. De PiS-voorzitter spreekt over "de kat uit de boom kijken om te zien wat er gebeurt", waarmee hij suggereert dat er een breder plan achter zit. Bewijs daarvoor levert hij echter niet. In plaats daarvan zien we een voor Kaczyński kenmerkend mechanisme dat de spanning opvoert: als A heeft plaatsgevonden, bereidt iemand waarschijnlijk B voor, en zou C – een nationale catastrofe – daarop kunnen volgen.

Op deze manier wordt de gewone burger de indruk gegeven getuige te zijn van het begin van een grote aanval op de democratische rechtsorde. Het is een handige politieke tactiek, omdat PiS hiermee zijn kiezers voortdurend gemobiliseerd kan houden. Het volstaat niet om te zeggen dat de regering een slechte of zelfs onwettige beslissing heeft genomen; men moet er ook aan toevoegen dat het Constitutioneel Tribunaal, de ineenstorting van de democratie en het verlies van soevereiniteit om de hoek loeren.

Kaczyński ging nog een stap verder. Hij riep "alle autoriteiten die niet ondergeschikt zijn aan Tusk" op om in actie te komen, en verklaarde vervolgens dat Polen "soeverein en democratisch moet zijn" en dat dit "fundamentele rechten" zijn. Het probleem is dat het in een democratische staat niet aan een politicus is om naar eigen inzicht te bepalen welke normen "fundamenteel" zijn of hoe regelgeving in het licht daarvan moet worden uitgelegd. Dat is de rol van de grondwet, de wetgeving en de rechterlijke macht – niet die van een toespraak van een partijleider voor de camera's. Nog veelzeggender was de oproep om brede publieke steun te verwerven "met alle mogelijke middelen". Kaczyński haalde zelfs de uitspraak uit het tijdperk van de Volksrepubliek Polen (PRL) – "de prijs van de worst is de grondwet" – weer van stal om te betogen dat het vandaag de dag niet om prijzen gaat, maar om de democratie en de soevereiniteit zelf. Dit is zijn kenmerkende manier om de inzet te verhogen; elk conflict moet uitgroeien tot een strijd waarbij alles op het spel staat.

Het voortdurend uitroepen van een noodtoestand maakt werkelijke problemen echter niet eenvoudiger of makkelijker op te lossen. Als het besluit van minister Żurek onwettig is, moet dat worden aangevochten en bewezen bij de bevoegde instanties. Als de politie haar bevoegdheden heeft overschreden, moet dat worden vastgelegd. In plaats daarvan kiest Kaczyński opnieuw voor straattheater, grootse retoriek en de suggestie van een dreigende catastrofe.

En daarin schuilt het groeiende probleem van PiS. De partij die acht jaar lang Polen bestuurde, lijkt – in plaats van zich als een serieuze oppositiepartij te gedragen – steeds meer op een groep die voortdurend op zoek is naar de volgende barricade. Jarosław Kaczyński lijkt zich het meest in zijn element te voelen wanneer hij de noodklok kan luiden, een tegenstander kan aanwijzen en weer een politieke vechtpartij kan ontketenen. Hij zoekt opnieuw de confrontatie. En wederom probeert hij de Polen ervan te overtuigen dat het lot van de gehele staat afhangt van deze ene confrontatie.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku