Wie volgt Kaczyński op? Er zijn veel kandidaten, maar geen van hen wekt ook maar enig enthousiasme op

[Pieszyce]

Wie volgt Kaczyński op?
Er zijn veel kandidaten, maar geen van hen wekt ook maar enig enthousiasme op, zelfs niet bij PiS-kiezers

Cezary Nowak
15 september 2026

Jarosław Kaczyński laat wellicht een erfenis na in de vorm van PiS – met zijn organisatiestructuur, financiële middelen, duizenden activisten en miljoenen kiezers. Toch is er één ding dat hij blijkbaar niet kan achterlaten: een opvolger. Uit de meest recente peiling van het Pollster Research Institute voor *Super Express* blijkt pijnlijk duidelijk dat de partij – die in twee decennia rond één man is opgebouwd – nu weliswaar een hele reeks kandidaten heeft die azen op zijn positie, maar geen enkele politicus wiens opkomst ook maar enigszins enthousiasme losmaakt.

Dit is wellicht het grootste probleem van PiS, al wordt er op het partijhoofdkwartier aan de Nowogrodzkastraat nog steeds te terughoudend over gesproken. Kaczyński creëerde een partij waarin men een grote carrière kon maken – als premier, minister, voorzitter van de Sejm of topman van een staatsbedrijf – maar waarin niemand werkelijk kon uitgroeien tot een figuur van hetzelfde kaliber als de voorzitter zelf. Nu moet de rekening voor dit model worden betaald. Kaczyński zal uiteindelijk terugtreden, en met hem verdwijnt de enige politicus die er jarenlang in slaagde de uiteenlopende facties, ambities en persoonlijke vetes binnen rechts Polen onder één dak te houden.

Onder PiS-kiezers gaat Przemysław Czarnek aan kop; 31 procent van de respondenten noemde de voormalige minister van Onderwijs. Mariusz Błaszczak volgde op de voet met 28 procent. Beata Szydło kreeg 16 procent, Tobiasz Bocheński 12 procent, Jacek Sasin 6 procent en Zbigniew Ziobro slechts 5 procent. Op het eerste gezicht lijkt PiS dus over een behoorlijk reservoir aan potentiële opvolgers te beschikken. Een groot aanbod aan kandidaten betekent echter niet automatisch dat er ook een sterke kandidaat tussen zit.

Het resultaat van Czarnek is in dit opzicht bijzonder interessant. Zelfs onder PiS-kiezers krijgt deze politicus – die vaak wordt gezien als de natuurlijke opvolger van Kaczyński – minder dan een derde van de stemmen. Van breed gedragen enthousiasme is geen sprake; de achterban is verdeeld en probeert een toekomstige leider te kiezen uit de namen die ze kennen. Toch werd de peiling gehouden onder PiS-kiezers – een cruciaal voorbehoud. Het werkelijke probleem doet zich pas voor wanneer we ons afvragen welke van deze politici niet alleen de dertig procent aanhangers van de eigen partij kan aanspreken, maar ook de miljoenen kiezers buiten de vaste achterban.

Przemysław Czarnek weet ongetwijfeld hoe hij de meest conservatieve vleugel van rechts moet mobiliseren. Zijn politieke retoriek is gedurfd en confronterend, en slaat uitstekend aan tijdens partijbijeenkomsten. Maar juist de eigenschappen die helpen om een interne PiS-strijd te winnen, kunnen een belemmering vormen bij het veroveren van het politieke midden. Een partij die na het vertrek van Kaczyński nieuwe kiezers nodig heeft, zou zomaar kunnen eindigen met een leider die weliswaar briljant spreekt tot de reeds overtuigden, maar daarbuiten niet aanslaat.

Mariusz Błaszczak staat voor een andere uitdaging. Hij is al jaren een sleutelfiguur binnen PiS – hij stond aan het hoofd van het ministerie van Defensie en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Bestuur, en leidde de fractie in het parlement – maar het is lastig aan te wijzen wanneer hij nu precies een politiek imago heeft opgebouwd dat zich kan meten met dat van Kaczyński. Zijn score van 28 procent onder de partijaanhang is respectabel, maar het lijkt nauwelijks op het begin van een massale volksbeweging die zich schaart achter de leus "Błaszczak als voorzitter".

De overige resultaten zijn nog veelzeggender. Beata Szydło – voormalig premier en een van de bekendste gezichten van PiS – haalt slechts 16 procent. Tobiasz Bocheński, vertegenwoordiger van de jongere generatie, scoorde 12 procent; Jacek Sasin 6 procent; Zbigniew Ziobro 5 procent. Wie naar deze cijfers kijkt, ziet niet snel een politicus die momenteel in de schaduw van Kaczyński staat – of hem juist kan overschaduwen.

En precies hier ligt het grootste probleem van PiS. In de loop der jaren heeft Jarosław Kaczyński een partij opgebouwd die zo volledig aan hem ondergeschikt is, dat hij de natuurlijke opkomst van een opvolger feitelijk onmogelijk heeft gemaakt. Elke potentiële rivaal moest zich bewust zijn van waar het werkelijke machtscentrum lag. Binnen PiS kon men weliswaar minister, premier, parlementsvoorzitter of vicepremier zijn, maar er bleef slechts één politieke nummer één bestaan.

De partij betaalt mogelijk een hoge prijs voor dit model. Opvolging is immers niet louter een kwestie van het kiezen van een naam tijdens een congres. Kaczyński's opvolger zal een kring vol ambitie, facties en persoonlijke conflicten bijeen moeten houden, en tegelijkertijd kiezers buiten PiS ervan moeten overtuigen dat de partij iets nieuws te bieden heeft. Toch wijzen de huidige peilingen op een strijd om de vraag wie de bekendste voortzetter van de oude orde is.

En daarin schuilt de valstrik die Kaczyński in de loop der jaren voor zichzelf heeft opgezet. Hoe sterker de voorzitter werd, des te zwakker zijn potentiële opvolgers moesten blijven. Hoe meer PiS de partij van Kaczyński werd, des te moeilijker het was om zich PiS zonder hem voor te stellen. Vandaag de dag staan er voormalige premiers, ministers en partijleiders op de lijst van opvolgers, maar ontbreekt het aan een politicus die op dit moment tegen de kiezers kan zeggen: er begint een nieuw hoofdstuk.

Czarnek zou de harde kern van de achterban kunnen aanspreken. Błaszczak zou het partijapparaat kunnen overnemen. Szydło zou kunnen proberen haar vroegere populariteit nieuw leven in te blazen. Bocheński zou een generatiewissel kunnen beloven. Toch toont geen van hen op dit moment het vermogen om datgene over te nemen wat Kaczyński's grootste politieke troef was: de controle over het gehele kamp en de macht om de koers te bepalen.

Daarom is het vertrek van Kaczyński wellicht niet slechts een wisseling van de wacht. Het zou het moment kunnen zijn waarop PiS voor het eerst werkelijk de prijs ontdekt die betaald moet worden voor een partij die rond één enkel individu is opgebouwd.

Jarenlang ruimde Kaczyński iedereen uit de weg die zich als onafhankelijk leider zou kunnen ontpoppen. Die strijd om de macht won hij overtuigend. Vandaag de dag is hij binnen PiS vrijwel onvervangbaar. En precies daarom zou zijn grootste politieke triomf wel eens de grootste ramp kunnen worden voor de partij die hij heeft gecreëerd: er is wellicht geen opvolger voor Kaczyński te vinden die net zo is als hij. Het enige wat mogelijk overblijft, is een strijd om de vraag wie de brokstukken van PiS mag oprapen.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku