Nawrocki heeft een juridische wachtkamer gecreëerd. 57 personen bleven achter zonder besluit

[Pieszyce]

Nawrocki heeft een juridische wachtkamer gecreëerd.
57 personen bleven achter zonder besluit

Cezary Nowak
7 oktober 2026

Zevenenvijftig kandidaat-rechters wachten op een besluit van Karol Nawrocki. Het gaat om personen die de voorgeschreven procedure hebben doorlopen, zijn beoordeeld en bij de president zijn voorgedragen voor benoeming tot rechter. Sommige van hun collega's uit dezelfde lichting zijn al benoemd. Zij wachten echter nog steeds, en vanuit het presidentieel paleis is zelfs geen tijdpad gegeven voor de afhandeling van de kwestie. Het is dan ook niet verwonderlijk dat prof. Andrzej Zoll ronduit spreekt van een situatie die "niet uit te leggen valt".

Het probleem beperkt zich niet tot de 57 juristen die op hun benoeming wachten. Het treft vooral de burgers die maanden – en soms jaren – moeten wachten op de afhandeling van hun rechtszaken. Poolse rechtbanken kampen al geruime tijd met personeelstekorten en slepende procedures. Als tientallen gekwalificeerde juristen hun ambt niet kunnen uitoefenen doordat de president nalaat een besluit te nemen, is er dus sprake van een probleem dat veel ernstiger is dan louter een politiek conflict.

"Het is – om het maar bot te zeggen – een kwestie van de willekeur van de president," aldus prof. Andrzej Zoll. De voormalige voorzitter van het Constitutioneel Tribunaal merkte op dat hem de redenen onbekend zijn waarom juist deze groep kandidaat-rechters is gepasseerd. Juist het ontbreken van een duidelijke motivering baart de meeste zorgen.

De grondwet bepaalt dat rechters door de president worden benoemd op voordracht van de Nationale Raad voor de Rechtspraak. Dit is een prerogatief van het staatshoofd waarvoor geen contraseign van de premier vereist is. Dit betekent echter niet dat de president het benoemingsproces mag gebruiken als middel om kandidaten eindeloos in het ongewisse te laten – zeker niet wanneer anderen in een vergelijkbare situatie al wel zijn benoemd.

Zoll wijst op een zeer praktisch aspect van de kwestie: meer dan vijftig nieuwe rechters zouden binnen een jaar duizenden zaken kunnen behandelen. Elke zaak betekent immers zittingen, uitspraken en kortere wachttijden voor burgers. Ondertussen is voor sommige van deze kandidaat-rechters de termijn van vier jaar waarbinnen zij recht hadden om recht te spreken, inmiddels verstreken. De Votum-vereniging waarschuwt dat de gevolgen onder meer kunnen bestaan uit geannuleerde zittingen en verdere vertragingen in rechtszaken. Dit is niet langer slechts een abstract geschil tussen grondwetsdeskundigen. Achter elke geannuleerde zitting gaan echte mensen schuil: een ondernemer die wacht op de beslechting van een geschil, een gezin dat verwikkeld is in een civiele procedure, of een slachtoffer dat wacht op de afronding van een strafzaak.

De president zou daarom moeten uitleggen waarom 57 personen nog steeds wachten. Als er specifieke bezwaren tegen hen zijn, zou het publiek op zijn minst de algemene redenen voor het besluit moeten kennen. Als dergelijke bezwaren ontbreken, is het moeilijk te begrijpen waarom de procedure nog niet is afgerond.

De kwestie krijgt extra gewicht tegen de achtergrond van het voortdurende conflict tussen de president en de regering over de rechterlijke macht. In juli benoemde de president 211 assessoren voor arrondissementsrechtbanken en 18 assessoren voor provinciale bestuursrechtbanken. Vervolgens ontstond er een geschil over de vereiste medeondertekening door de premier bij deze benoemingen. In juni oordeelde het Constitutioneel Tribunaal dat de vereiste medeondertekening voor de benoeming van rechterlijke assessoren in strijd was met de grondwet; de huidige regering betwist echter de legitimiteit van het functioneren van het Tribunaal en erkent de uitspraken ervan niet.

Te midden van deze politieke en juridische chaos is het maar al te gemakkelijk om het fundamentele doel van het hele systeem uit het oog te verliezen. Rechtbanken bestaan niet ten dienste van de president, de regering, de Nationale Raad voor de Rechtspraak of de juridische beroepsgroepen. Ze bestaan voor de burgers.

Juist daarom is het betoog van professor Zoll zo belangrijk. Nawrocki beschikt over constitutionele bevoegdheid, maar die bevoegdheid brengt verantwoordelijkheid met zich mee voor de gevolgen van het uitoefenen – of juist niet uitoefenen – ervan. De president is niet verplicht het eens te zijn met de regering en heeft het recht een eigen standpunt over de rechterlijke macht in te nemen. Desondanks zou hij moeten uitleggen waarom tientallen gekwalificeerde juristen in onzekerheid verkeren.

Want als er geen concrete reden is, zal de uitdrukking die professor Zoll gebruikte – "de willekeur van de president" – uiterst moeilijk te weerleggen zijn.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku