Grabiec toont geen genade voor PiS! Er komt geen "reset" met degenen die de rechtsstaat hebben afgebroken

[Pieszyce]

Grabiec toont geen genade voor PiS!
Er komt geen "reset" met degenen die de rechtsstaat hebben afgebroken

Cezary Nowak
2 november 2026

Jan Grabiec houdt zich niet in. De chef van het kabinet van de premier heeft een felle aanval ingezet op PiS en daarmee elke hoop op een "constitutionele reset" de bodem ingeslagen. Volgens hem is het lastig om de rechtsstaat te herstellen in samenwerking met politici die jarenlang hebben bijgedragen aan de afbraak ervan. Zijn bewoordingen zijn buitengewoon scherp en de kans op een politiek compromis lijkt steeds kleiner te worden. Grabiec is duidelijk: er komt geen akkoord waarbij wordt gedaan alsof er niets is gebeurd rondom het Constitutioneel Tribunaal.

Sommige compromissen getuigen van politieke volwassenheid, terwijl andere slechts een verhullende term zijn voor capitulatie. Jan Grabiec twijfelt er niet aan dat de voorgestelde "constitutionele reset" – bedoeld om een einde te maken aan het langlopende conflict rond het Constitutioneel Tribunaal – in die laatste categorie valt. De chef van het kabinet van de premier weigert deel te nemen aan een politieke klucht die in feite zou suggereren dat niemand werkelijk verantwoordelijk is voor de crisis in de rechtsstaat. Er kan immers pas sprake zijn van verzoening als volledig is opgehelderd wat er het afgelopen decennium is gebeurd met een van de belangrijkste instituties van de Republiek.

"Nee – ik zeg dat je niet met een verkrachter over de veiligheid van vrouwen praat," verklaarde Grabiec op TVN24, toen hem werd gevraagd naar de mogelijkheid om tot een akkoord te komen met Wet en Rechtvaardigheid (PiS). Het is een uiterst scherpe vergelijking – wellicht zelfs te cru voor de normen van het publieke debat. Toch valt de retorische kracht van zijn argument niet te ontkennen. Grabiec stelt de geloofwaardigheid ter discussie van partners die zouden meewerken aan het herstel van de institutie, terwijl zij zelf jarenlang hebben meegewerkt aan de opbouw van een systeem dat grote zorgen heeft opgeroepen over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

De geschiedenis van het Constitutioneel Tribunaal sinds 2015 is een verhaal van de geleidelijke erosie van zijn institutionele gezag. Geschillen over de benoeming van rechters, controverses rond de selectie van de leiding van het Tribunaal en beschuldigingen dat de instelling politiek onderdanig is geworden, hebben het orgaan dat juist de Grondwet moet beschermen, in het middelpunt van een constitutionele crisis geplaatst. Dit was geen onvermijdelijk gevolg van juridische meningsverschillen, maar veeleer het resultaat van specifieke politieke beslissingen tijdens het bewind van de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS). Het is tegenwoordig onmogelijk om te doen alsof al deze gebeurtenissen met één enkel gebaar van verzoening kunnen worden uitgewist.

Grabiec wijst erop dat het regeringskamp bereid was om constitutionele regelingen te bespreken die hadden kunnen bijdragen aan het herstel van het vertrouwen in het Tribunaal. Deze voorstellen kregen echter niet de nodige steun, en het politieke conflict nam – in plaats van af te nemen – alleen maar in hevigheid toe. Gezien dit alles kan de verwachting dat jarenlange tegenstanders van hervormingen plotseling voorstanders zouden worden, inderdaad als een vorm van overmatig optimisme worden beschouwd.

"Wat betreft de wil om de rechtsstaat te herstellen aan de kant van de 'coalitie van 15 oktober': daar heb ik alle vertrouwen in. Er is in de Sejm een meerderheid om wetgeving aan te nemen die in overeenstemming is met de Grondwet", benadrukte het hoofd van het kabinet van de premier. Tegelijkertijd erkende hij dat de meerderheid die nodig is om de Grondwet zelf te wijzigen, op dit moment niet bestaat. Dit is een belangrijk onderscheid. Voor het herstel van de rechtsstaat is het niet per se nodig om te wachten op een breed consensus onder alle politieke krachten – al moet elke hervorming uiteraard wel binnen de kaders van het geldende recht blijven.

De gebeurtenissen van 30 oktober illustreren de omvang van de spanningen. Grabiec bevestigde dat hij, op verzoek van de politie en de Staatsbeveiligingsdienst, toestemming had gegeven aan rechters om via het terrein van het kabinet van de premier naar het hoofdkantoor van het Constitutioneel Tribunaal te gaan – een maatregel die werd ingegeven door zorgen over hun veiligheid. De daaropvolgende besluiten van Anna Korwin-Piotrowska – die aankondigde dat zij Bogdan Święczkowski en Bartłomiej Sochański in hun functies schorste en verklaarde dat zij de leiding over het Tribunaal op zich nam – hebben geleid tot een nieuw, ernstig juridisch geschil. "Zij zetten hun plan voort om de aanval op het rechtssysteem te voltooien", stelde Grabiec, waarbij hij de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) en de Confederatie-partij ervan beschuldigde het conflict aan te wakkeren. Zijn uitspraken onderstrepen hoezeer het onderlinge vertrouwen is aangetast. Tegelijkertijd herinneren ze eraan dat achter de ronkende slogans over de verdediging van de Grondwet een veel concretere vraag schuilt: zijn politici bereid om beperkingen aan hun eigen macht te accepteren?

Dit vormt in feite het zwaarste verwijt aan het adres van Wet en Rechtvaardigheid. De partij, die jarenlang heeft bijgedragen aan het vormgeven van het omstreden functioneringsmodel van het Constitutioneel Tribunaal, werpt zich nu op als de onverzoenlijke verdediger ervan – zonder ooit een overtuigende verantwoording af te leggen voor haar eigen besluiten uit het verleden. Een dergelijke houding roept de vraag op of het werkelijke doel de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht is, of simpelweg het behoud van politieke invloed. Grabiec stelt terecht dat een discussie over een compromis niet gepaard mag gaan met collectief geheugenverlies. Zonder lering te trekken uit misstanden uit het verleden, zou een "constitutionele reset" al snel niet meer kunnen zijn dan een nieuwe naam voor oude problemen. Het Tribunaal heeft immers onafhankelijkheid nodig – niet nog een politieke beschermheer.

Bron:     Wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku