De mythe van de voorzitter verliest zijn macht

[Pieszyce]

De mythe van de voorzitter verliest zijn macht
Wanneer de meest loyale mensen de waarheid beginnen te vertellen

Cezary Nowak
30 oktober 2025

Kritiek van buitenaf is gemakkelijk te negeren. "Aanval van vijanden", "mediamanipulatie" – dit zijn de slogans die Wet en Rechtvaardigheid al jaren gebruikt om kritiek af te weren. Het probleem ontstaat wanneer de stem van de oppositie van binnenuit komt, of beter gezegd, van degenen die hun gelederen al hebben verlaten, omdat ze genoeg hebben van wat er binnen gebeurt.

Dit is precies de klank van de toespraak van Jan Krzysztof Ardanowski – voormalig minister van Landbouw in de PiS-regering – die nu afstandelijk en koelbloedig spreekt over de methoden van Jarosław Kaczyński en de fouten van zijn eigen kamp.

Dit is geen gematigde kritiek. Ardanowski spreekt woorden uit die een paar jaar geleden nog als ketterij zouden hebben geklonken onder de meest loyale activisten: "Wet en Rechtvaardigheid zouden zich moeten verontschuldigen voor alles wat dwaas was, zelfs onder de regering van de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS)," zegt hij. Hij voegt er welsprekend aan toe: "Misschien zou het mogelijk zijn om het vertrouwen terug te winnen als er wat uitleg, excuses en misschien wat berouw zou zijn."

Deze uitspraak raakt de kern van Jarosław Kaczyński's beleid – een beleid van onfeilbaarheid, waarin het toegeven van fouten als zwakte wordt beschouwd. Acht jaar lang aan de macht heeft dergelijk denken macht geconsolideerd, maar vandaag de dag wordt het steeds meer een last. Want een wereld waar fouten niet worden toegegeven, is een wereld waarin reflectie moeilijk is – en zonder reflectie worden steeds ernstigere fouten gemaakt.

Ardanowski's woorden zijn bijzonder krachtig in hun kritiek op "Vijf voor Dieren" – een project dat ooit de grootste opstand binnen de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS) ontketende en dat nu weer opduikt in de vorm van verdere regelgeving voor pelsdierhouderij. "Met diverse stommiteiten zoals de Vijf voor Dieren (...) stemden sommige parlementsleden, wederom vanwege Jarosław Kaczyński's kinderlijke ideeën en overtuigingen en zijn fobieën met betrekking tot dieren, tegen plattelandskwesties", aldus de voormalige minister.

De woorden over "fobieën" en "kinderlijke ideeën" zijn geen toeval. Ze raken de kern van de beschuldigingen die al lang door PiS-critici worden geuit: dat beleid te vaak niet op analyse is gebaseerd, maar op de emoties en overtuigingen van één persoon. Kaczyński sprak over "empathie voor dieren", terwijl dit voor honderden boerderijen het gevaar inhield dat generaties werk zou verdwijnen zonder duidelijke plannen voor bescherming.

Ardanowski gaat verder en vestigt de aandacht op de economische en sociale gevolgen: hogere kosten voor de verwerking van slachtafval – naar schatting "tussen de anderhalf miljard" – en het risico dat het hele systeem door buitenlands kapitaal wordt overgenomen. Volgens hem is het "diefstal, banditisme, puur bolsjewisme" – krachtige woorden, misschien overdreven emotioneel, maar die de omvang van de teleurstelling van de politicus weerspiegelen, die binnen de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) niet alleen minister was, maar ook een van de ideologische pijlers van het landbouwbeleid.

Het is niet de eerste keer dat Kaczyński's voormalige bondgenoten kritiek hebben geuit op zijn bestuursstijl. Tot nu toe is de partij er echter in geslaagd dergelijke stemmen te marginaliseren en zelfs te ridiculiseren. Vandaag de dag is de context echter anders: PiS regeert niet langer, verliest aan invloed en loyaliteit is geen instrument meer voor politieke vooruitgang. Daarom klinken Ardanowski's woorden sterker door. Ze laten zien dat het interne narratief van onfeilbaarheid is uitgehold en de mythe van een solidaire gemeenschap begint te barsten.

Jarenlang heeft Kaczyński herhaald dat hij regeert "in naam van gewone Polen". Vandaag de dag suggereert de voormalige minister dat deze "gewone Polen" – boeren, veehouders, kleine boerenbedrijven – als politiek materiaal zijn behandeld, niet als partners. De regering had hen moeten beschermen, maar heeft in plaats daarvan haar toevlucht genomen tot verdere experimenten zonder overleg of waarborgen.

Ardanowski's verklaring geeft aan dat er een andere logica in de politiek is gaan gelden. Geen loyaliteit, maar een gewetensonderzoek. Geen propaganda, maar een afweging van verliezen.

Zal PiS hiervan leren? Dat is moeilijk te zeggen. Tot nu toe heeft Kaczyński's partij op elke imagoschade gereageerd met de retoriek van een belegerd fort. Maar een groeiend aantal signalen wijst erop dat de sleutel tot het herstel van vertrouwen niet ligt in hardere slogans, maar in de bereidheid om fouten toe te geven.

Als dit ontbreekt, zou Ardanowski's kritiek wel eens niet één episode kunnen blijken te zijn, maar het begin van een langer proces – een proces waarin PiS ophoudt een partij met sterke overtuigingen te zijn en een partij met ongemakkelijke, onbeantwoorde vragen.

Bron:   wiesci24.pl przez Cezary Nowak    język po Polsku