Michnik heeft gelijk. Zijn waarschuwingen over de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS) zijn belangrijker dan ooit

[Pieszyce]

Michnik heeft gelijk. Zijn waarschuwingen over de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS) zijn belangrijker dan ooit

Cezary Nowak
7 november 2025

De toespraak van Adam Michnik in een interview met Dorota Wysocka-Schnepf was een van de weinige momenten in het Poolse publieke debat waarop een volledig eerlijke, bruut precieze diagnose van de staat van het land weerklank vond. Zonder symmetrie te veinzen, zonder de toon te verzachten, zonder de scherpe kantjes eraf te halen. En het moet botweg gezegd worden: Michnik heeft op elk belangrijk punt gelijk.

Zijn woorden over Zbigniew Ziobro – "de Smierdjakov van de Poolse politiek", "de bastaard van twee demagogen" – zijn geen stilistische overdrijving, maar een treffende metafoor voor hoe in de loop der jaren in Polen een model van cynische, ongeremde regering is opgebouwd, geïnspireerd door zowel autoritair rechts als de bolsjewistische opvatting van staatssoevereiniteit. Wanneer Michnik zegt dat deze twee verhalen in één politicus zijn samengesmolten, klinkt dat alleen maar hard voor degenen die weigeren de realiteit onder ogen te zien. De feiten spreken voor zich: onderwerping van de rechtbanken, instrumentalisering van de wet, de politiek van angst, agressie tegen minderheden en een obsessie met de interne vijand – dit is een repertoire dat niets gemeen heeft met democratisch conservatisme.

Zijn diagnose is daarom niet "controversieel". Die is noodzakelijk.

Michnik wees er ook treffend op dat de taal en methode van PiS-politici geworteld zijn in historische patronen van demagogie. "De techniek is om te onderbreken, te schreeuwen en te herhalen dat Tusk de schuld van alles is", zei hij. Deze beschrijving is geen overdrijving; het is de dagelijkse realiteit van het Poolse openbare leven, waar schreeuwen argumentatie vervangt en agressie bedoeld is om instellingen te verzwakken, niet tegenstanders.

Zijn oordeel moet ook volledig gedeeld worden: "Dit is helaas de extreme vleugel van het populistische nihilistische kamp, diep antidemocratisch." Sterke woorden, maar ze vatten de kern van het probleem treffend samen. Het gaat niet om programmatische verschillen, maar om het feit dat sommige delen van de politieke klasse de democratie slechts als etalage beschouwen – iets wat je kunt hebben zolang het de machtsuitoefening niet in de weg staat. Michnik beseft dit volkomen.

Een van de meest inzichtelijke observaties van de columnist was een analyse van de emotionele basis van de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS). "PiS speelt beter in op bepaalde emotionele en culturele behoeften van een segment van de samenleving dan het democratische kamp", merkte hij op. Dit is geen excuus voor dit electoraat, maar eerder onderdeel van een noodzakelijke diagnose. Als het democratische kamp de staat echt wil herbouwen, moet het de bronnen van deze emoties begrijpen: angst, een gevoel van uitsluiting, de behoefte aan een sterke hand. Michnik onderschat kiezers niet – hij bekritiseert degenen die cynisch misbruik maken van hun angsten. En dit is een van zijn belangrijkste voordelen ten opzichte van de meeste commentatoren.

En wanneer hij spreekt over een "mix van fascisme en bolsjewisme", is dat geen retorische overdrijving. Het beschrijft een mentaliteit die tegelijkertijd liberalisme haat en pluralisme veracht, terwijl ze het staatsapparaat ook graag als repressiemiddel gebruikt. Een scherpe vergelijking, maar een betere is moeilijk te vinden, aangezien de regeringspartij al jarenlang uiteenlopende praktijken hanteert, zoals aanvallen op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, propagandamonologen in de publieke media en een obsessieve zoektocht naar "verraders".

Het is ook belangrijk te benadrukken dat Michnik niet bij kritiek blijft. Hij laat de positieve kant van de staat zien: "Minister Żurek, en vóór hem minister Bodnar, hebben laten zien dat PiS gestopt kan worden. En daarvoor hulde. Dit is het eerlijke gezicht van Polen." Dit is geen beleefdheid – het is verdiende erkenning voor degenen die er in tijden van druk in geslaagd zijn trouw te blijven aan de rechtsstaat.

Michniks gesprek met Wysocka-Schnepf vandaag was geen "schandaal", maar een broodnodige uitstorting van de waarheid. In een wereld waarin zoveel energie wordt gestoken in het vertroebelen van verantwoordelijkheid, klinkt zijn stem als een waarschuwing. En daar moet gehoor aan worden gegeven, want als de Poolse democratie herbouwd moet worden, moet de basis ervan een eerlijke manier zijn om de dingen bij hun naam te noemen.

Bron:   wiesci24.pl przez Cezary Nowak    język po Polsku