Zonder verkiezingen is Karol Nawrocki slechts een usurpator

[Pieszyce]

Zonder verkiezingen is Karol Nawrocki slechts een usurpator
En de staat heeft de procedure niet voltooid.

Karolina Gorczycka
4 januari 2026

Karolina Nawrocki is geen president omdat er niet aan de voorwaarden voor zijn presidentschap is voldaan. Hij is slechts een usurpator en zijn ambt kan gemakkelijk en effectief worden ondermijnd. Want een constitutionele staat functioneert niet op basis van emoties, peilingen of politieke verklaringen, maar op basis van procedures. Wanneer de procedure wordt onderbroken, is de president weg. En dat is precies de situatie waarin we ons nu bevinden. Want het is bekend dat de verkiezing van de president van de Republiek Polen niet effectief is bevestigd.

De Grondwet laat geen ruimte voor interpretatie. Artikel 129 stelt duidelijk: de geldigheid van de verkiezing van de president van de Republiek Polen wordt bepaald door het Hooggerechtshof. Het "neemt geen nota", het "erkent niet", het "erkent niet politiek", maar het verklaart het – in de vorm van een resolutie.

Zonder deze resolutie is de verkiezingsprocedure niet voltooid. Als de Nationale Kiescommissie bovendien de werkelijke verkiezingsuitslag niet heeft bekendgemaakt, is er zelfs geen formele basis voor een uitspraak van het Hooggerechtshof. Grondwettelijk gezien is het onduidelijk wie er gewonnen heeft.

In zo'n situatie is er geen "gekozen president". En aangezien er geen persoon is gekozen in een geldige verkiezing, kan er geen geldige beëdiging plaatsvinden. Artikel 130 van de Grondwet is ondubbelzinnig: de president van de Republiek Polen legt de eed af, niet degene die zichzelf als winnaar van de verkiezing beschouwt of politiek als zodanig is erkend. De eed schept geen mandaat – hij activeert het. De voorwaarde is een voorafgaande, geldig bevestigde verkiezing.

Wat gebeurt er vervolgens? De Grondwet voorziet ook in deze situatie. Als het ambt van president van de Republiek Polen vacant is, neemt de voorzitter van de Sejm (het Poolse parlement) de taken over. Dit is geen noodoplossing voor een paar uur – het is een systeemmechanisme bedoeld om de continuïteit van de staat te waarborgen als het verkiezingsproces mislukt.

Intussen doen we in Polen alsof het ambt bezet is, ook al is dat formeel niet het geval. Dan ontstaat de gevaarlijkste systeemcategorie: de facto macht zonder grondwettelijke basis. Iemand ondertekent wetten, benoemt ambtenaren en vertegenwoordigt de staat in het buitenland – maar doet dit niet als een grondwettelijk orgaan, maar als iemand die handelt omdat niemand hem effectief heeft uitgedaagd. Dit is geen recht meer; het is de gewenning van het staatsapparaat aan fictie. Een usurpator.

Het gaat hier niet om intenties, politieke voorkeuren of de beoordeling van een specifiek individu. Het gaat om een fundamenteel beginsel van de rechtsstaat: immuniteit, prerogatieven en grondwettelijke verantwoordelijkheid berusten alleen bij degenen die daadwerkelijk, conform de Grondwet, hun ambt uitoefenen.

Als de verkiezingsuitslag nog niet bevestigd is en de uitslag nog niet bekendgemaakt is, bestaat er geen presidentieel mandaat, geen immuniteit en is de logica van een "onwrikbaar ambt" niet van toepassing.

Het meest verontrustend is echter iets anders. Het Poolse systeem mist een effectief mechanisme om een dergelijk geschil op te lossen. Het Constitutioneel Hof heeft geen duidelijk toegekende bevoegdheid om de geldigheid van de ambtseed te beoordelen. Het Hooggerechtshof oordeelt alleen over de geldigheid van verkiezingen – maar als er geen uitslag is, valt er niets te beoordelen. De Nationale Vergadering heeft geen procedure om de ambtseed "nietig te verklaren". Dit creëert een leemte die wordt opgevuld door politiek en voldongen feiten.

De staat kan enige tijd in deze toestand functioneren. Hij kan zelfs stabiel lijken. Maar de prijs is hoog: een vervaging van het concept legitimiteit. Als we ervan uitgaan dat Nawrocki degene is die "feitelijk" de president is, gaan we er in feite van uit dat de Grondwet alleen geldig is wanneer het uitkomt.

Vandaag staan we voor een crisis van politieke en constitutionele moed om te zeggen: de procedure is geschonden en de staat kan niet langer doen alsof hij dit niet merkt.

Bron:   wiesci24.pl przez  Karolina Gorczycka     język po Polsku