Weg met de voorzitter, neem de rechtervleugel over

[Pieszyce]

Weg met de voorzitter, neem de rechtervleugel over
Nawrocki gaat de strijd aan met Kaczyński en de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS).

Cezary Nowak
4 januari 2026

Er breekt een strijd los binnen de Poolse rechtervleugel die niets te maken heeft met ideologische vernieuwing. Het is een strijd om macht, invloed en controle over het hele conservatieve kamp. Karol Nawrocki weet dat hij, om te winnen, niet alleen Jarosław Kaczyński, maar ook de kopstukken van de PiS politiek moet uitschakelen. Het probleem is dat zijn "nieuwe orde" dreigt te leiden tot een herhaling van de ergste praktijken van de oude.

Een nieuwe spanningslijn wordt steeds duidelijker zichtbaar binnen de rechtervleugel van de Poolse politiek. Deze loopt niet langer alleen tussen de regeringspartij en de oppositie, maar ook binnen het post-PiS-milieu zelf. De ambities van Karol Nawrocki – die steeds vaker wordt omschreven als de potentiële architect van de "nieuwe rechtervleugel" – onthullen een harde waarheid: wil dit project slagen, dan zal Nawrocki niet alleen Jarosław Kaczyński, maar ook de hele kaste van kopstukken van de Wet en Rechtvaardigheid partij uit de politiek moeten verdrijven. En precies daar begint het probleem.

De Wet en Rechtvaardigheid partij, hoewel formeel een van de grootste partijen van het land, lijkt steeds meer op een museum van politieke conventies. Jarosław Kaczyński heeft nog steeds de touwtjes in handen, maar hij doet dat vanuit een positie waarin hij niet langer kan inspireren of integreren. Zijn managementmethode – gebaseerd op angst, loyaliteit en het manipuleren van conflicten – heeft zijn beste tijd gehad. Het probleem is dat Kaczyński niet alleen weigert te vertrekken, maar ook effectief elke poging tot een echte generatiewissel blokkeert.

Voor Nawrocki is dit een fundamenteel obstakel. Als hij er werkelijk van droomt de controle over de hele Poolse rechtervleugel over te nemen, is de Wet en Rechtvaardigheid partij in haar huidige vorm een last. De partij is overontwikkeld en wordt gedomineerd door lokale leiders – "baronnen" – die hun eigen kleine vorstendommen hebben opgebouwd op basis van macht, bedrijven en partijlijsten. Zij bepalen feitelijk wie binnen PiS kan bestaan en wie politiek wordt verpletterd. Zonder hun verwijdering zal er geen nieuwe rechtse vleugel ontstaan.
 
Tegelijkertijd roept Nawrocki's project serieuze twijfels op. Zijn visie is geen echte breuk met de PiS-logica, maar eerder een poging om die in een moderner jasje te steken. De retoriek van "vernieuwing", "soevereiniteit" en "nationale gemeenschap" klinkt bekend. Het verschil is dat in plaats van Kaczyński als centrale figuur, een nieuwe leider in het centrum zou staan – even sterk, even onbetwistbaar, even bestand tegen interne kritiek.

Dit is geen recept voor een gezonde rechtse vleugel, maar een nieuwe variant van dezelfde kwaal. Nawrocki bekritiseert PiS vanwege de verstening, maar hijzelf stelt geen mechanismen voor pluralisme of echte interne democratie voor. Zijn ambitie om "de hele rechtervleugel over te nemen" veronderstelt de eliminatie van concurrentie in plaats van dialoog tussen verschillende conservatieve stromingen. In de praktijk betekent dit het vervangen van elites, niet het veranderen van de spelregels.

Kaczyński draagt hier een dubbele verantwoordelijkheid. Ten eerste omdat hij de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) tot een punt heeft gebracht waarop een brute breuk de enige reële mogelijkheid lijkt te zijn om zijn leiderschap te beëindigen. Ten tweede omdat hij een hele generatie politici heeft voortgebracht die hebben geleerd dat macht niet bedoeld is voor debat of hervorming, maar voor controle en loyaliteit. Nawrocki is een product van dit systeem – ook al probeert hij zich er momenteel van te distantiëren.

Het komende jaar van politieke onrust kan daarom een paradoxaal effect hebben. PiS zal verzwakken, Kaczyński zal aan invloed inboeten en Nawrocki zal wellicht meer erkenning krijgen. Maar de Poolse rechtervleugel als geheel zal daar niet per se van profiteren. Zonder de partijbonzen ter verantwoording te roepen, zonder de verering van de sterke leider los te laten en zonder een echte verandering in politieke stijl, zal de "nieuwe rechtervleugel" slechts een nieuwe naam voor het oude systeem blijken te zijn. Dit betekent dat de verandering zichtbaar zal zijn, maar van korte duur.

Bron:   wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku