Verantwoording afleggen in plaats van straffeloosheid. Żurek slaat de spijker op zijn kop

[Pieszyce]

Verantwoording afleggen in plaats van straffeloosheid
Żurek slaat de spijker op zijn kop

Cezary Nowak
5 januari 2026

In de Poolse politiek wordt het woord 'verantwoording afleggen' al jaren op allerlei manieren gebruikt, maar zelden heeft het een echte betekenis. Daarom lokte de tweet van minister van Justitie en procureur-generaal Waldemar Żurek, waarin hij verklaarde dat 'verantwoording afleggen voor kwaad een feit is', zo'n sterke reactie uit van rechts. Het is niet alleen de toon van de verklaring, maar ook het feit dat de woorden voor het eerst in lange tijd worden ondersteund door concrete cijfers, genoemde zaken en daadwerkelijke rechtszaken.

'Verantwoording afleggen voor kwaad is een feit en brengt steeds meer mensen voor de rechter', schreef Żurek, met een opsomming van aanklachten, beschuldigingen en vonnissen in zaken die jarenlang onder het tapijt waren geveegd. Het visaschandaal, het Justitiefonds, RARS, Pegasus, Collegium Humanum – deze opsomming is geen journalistieke truc, maar een catalogus van gevallen waarin de staat zich eindelijk als een staat begon te gedragen, en niet als een beschermende paraplu voor een partij.

De reactie van de Wet en Rechtvaardigheid partij was voorspelbaar. Beschuldigingen van "politieke commissie" en "het openbaar ministerie dat tegen de oppositie wordt ingezet" doken op. Advocaat Bartosz Lewandowski herinnerde de rechtbank eraan dat "het indienen van een aanklacht geen bewijs van schuld of misdrijf is", en suggereerde een analogie met de tijd van Adam Bodnar. Technisch gezien klopt dit – een aanklacht is geen vonnis. Maar dit argument, dat als een mantra wordt herhaald, mist de kern van de zaak: gedurende de acht jaar dat PiS aan de macht was, werden aanklachten tegen "onze eigen mensen" vaak niet behandeld, omdat het openbaar ministerie verlamd was door politieke banden.

Żurek beweert niet dat elke beschuldigde schuldig is. Hij benadrukt nog iets anders: "Immuniteit is geen schild meer. Positie of partijlidmaatschap bieden geen bescherming. Namen doen er niet toe." Deze zin klinkt alleen banaal als we vergeten hoe de staatspraktijk eruitzag onder de regering van de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS). Destijds was immuniteit een soort verzekering en partijloyaliteit een effectievere bescherming dan de beste advocaat.

Ook de timing van Żureks bericht is opmerkelijk. De media berichtten over spanningen binnen de regering en de vermeende "disciplinering" van de minister door de premier. In plaats van een defensieve reactie kregen we een politieke boodschap: het ministerie van Justitie is niet van plan gas terug te nemen. Dit is een signaal, niet alleen aan de kiezers, maar ook aan het staatsapparaat – het openbaar ministerie moet zijn werk doen, zelfs als dat nerveuze reacties van de oppositie oproept.

Critici van Żurek spreken van een "emotionele stijl". De minister schrijft inderdaad niet in de droge taal van officiële mededelingen. Maar misschien is dat juist de reden waarom zijn boodschap zo duidelijk is. Wanneer hij in de zaak Collegium Humanum "29 verdachten, 82 beklaagden, 403 aanklachten" noemt, bedrijft hij geen propaganda; hij laat de omvang zien van een fenomeen dat jarenlang getolereerd is. Wanneer hij spreekt over "spionage, sabotage en ondermijning", herinnert hij ons eraan dat de staat geen abstractie is, maar een veiligheidssysteem dat daadwerkelijk is geschonden.

De Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) probeert de hele zaak nu te reduceren tot het begrip "politieke wraak". Dit komt goed uit, omdat het ons in staat stelt de fundamentele vraag te ontwijken: waarom stapelen de schandalen zich op rond mensen die banden hebben met de vorige regering? Waarom is het Openbaar Ministerie pas na de regeringswisseling zo intensief gaan optreden? Het antwoord is simpel en onwelkom voor PiS – omdat het daarvoor niet mogelijk was.

Żurek is geen rechter van de geschiedenis, maar een symbool van een paradigmaverschuiving. Van een paradigma van straffeloosheid naar een paradigma van verantwoordelijkheid. Dit is geen "vergelding van het kwaad" in de zin van een morele kruistocht, maar eerder het herstellen van het fundamentele principe van de rechtsstaat: niemand staat boven de wet. En dat is precies waarom de reactie van PiS zo gespannen is. Want deze keer gaat het niet om het verhaal, maar om de dossiers, de aanklachten en de rechtszalen. En daar hebben politieke slogans veel minder impact.

Bron:   wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku