Een veto in plaats van een grondwet: hoe Nawrocki de staat probeert te besturen

[Pieszyce]

Een veto in plaats van een grondwet: hoe Nawrocki de staat probeert te besturen

Cezary Nowak
8 januari 2026

De Poolse politiek staat bekend om de overdreven rollen, maar zelden heeft iemand zo consequent toneel en werkelijkheid door elkaar gehaald als Karol Nawrocki. De president, die zich in interviews presenteert als een verstandige bewaker van het nationale belang, gedraagt zich in de praktijk steeds meer als een acteur die ervan overtuigd is dat hij de grondwet heeft geschreven – en dat alleen hij de juiste afloop ervan kent. Het probleem is dat dit geen eenmanstheater is, maar een rechtsstaat.

Wanneer Nawrocki verzekert dat hij bijna alle wetsvoorstellen ondertekent, "vooral die goed zijn voor Polen", klinkt dat als een verklaring van verantwoordelijkheid. Zoals Mariusz Witczak, parlementslid voor de Burgercoalitie, echter terecht opmerkt, zouden dergelijke woorden waarschijnlijk vergezeld moeten gaan van een voetnoot: "met uitzondering van feiten."Twintig veto's in slechts enkele maanden tijd zijn geen teken van voorzichtigheid, maar bewijs van de instrumentalisering van een van de hardste instrumenten van het politieke systeem. Nawrocki heeft zijn voorgangers in deze competitie al overtroffen – zelfs degenen die als bijzonder controversieel werden beschouwd, zoals Lech Kaczyński en Andrzej Duda.

Witczak neemt geen blad voor de mond. "Dit zijn gewoon grappen," zegt hij, verwijzend naar het presidentiële verhaal van gematigdheid. Hij gaat nog verder en noemt Nawrocki "een usurpator van competentie en macht die hij niet bezit." Dit zijn harde woorden, maar het is moeilijk om niet te merken dat de president steeds meer de rol van scheidsrechter overstijgt. Wanneer het staatshoofd publiekelijk begint te suggereren welke wetten moreel juist zijn, welke vonnissen onrechtvaardig moeten worden geacht en welke schandalen beter onbesproken kunnen blijven, zijn we getuige van een gevaarlijke verschuiving van grenzen.

De manier waarop Nawrocki zijn stellingen presenteert, is ook symptomatisch. Het interview met Gość Niedzielny bood de gelegenheid om het beeld te schetsen van een staatsman die boven politieke geschillen staat. Deze schijnvertoning brokkelt echter snel af wanneer men naar concrete acties kijkt. Nawrocki spreekt niet alleen zijn veto uit over wetsvoorstellen, maar wekt ook de indruk dat hij de regering, het parlement en soms zelfs de rechterlijke macht wil vervangen. Zoals Witczak ironisch opmerkte: aangezien hij al "PiS-politici heeft vrijgesproken" en weigert schandalen aan te pakken, is de volgende stap wellicht om de rol van de vierde macht op zich te nemen.

Het conflict over de wet betreffende de status van een naaste illustreert de mate waarin deze logica doorslaat. De entourage van Nawrocki dreigt met financiële problemen en juridische chaos. "Dat is overdreven," antwoordde het parlementslid van de Burgercoalitie, en herinnerde hem aan een fundamentele les uit de maatschappijleer: de wetgevende macht ligt bij de Sejm en de Senaat. De president is geen wetshandhaver of mentor voor parlementariërs. Zijn rol is om het wetsvoorstel te ondertekenen of – in uitzonderlijke gevallen – er zijn veto over uit te spreken. Uitzonderlijk, niet routine.

De metafoor die Witczak gebruikt, lijkt zeer treffend: een veto als een "atoombom". Het is een wapen van laatste redmiddel, dat slechts af en toe wordt ingezet. Bij overmatig gebruik verliest het zijn betekenis en wordt het een instrument voor politieke chantage. Erger nog, specifieke oplossingen worden er het slachtoffer van – bijvoorbeeld die met betrekking tot de suikertaks of het beperken van de beschikbaarheid van goedkope alcohol. "Als Nawrocki een voorstander is van goedkope alcohol en suikerhoudende producten die onze kinderen vergiftigen, dan gefeliciteerd," zei het parlementslid op Polsat News.

Het is wrange ironie, maar ook een treffende clou. Nawrocki's presidentschap lijkt steeds minder een stabiliserend element van het systeem en steeds meer een persoonlijk politiek project. Als het staatshoofd droomt van een presidentieel systeem, moet hij beginnen met het wijzigen van de grondwet. Als hij wil regeren als een premier, moet hij beginnen met het oprichten van een partij. Zolang hij echter zijn huidige positie bekleedt, is hij gebonden aan fundamentele beperkingen. Zonder dat klinken zelfs de meest pompeuze verklaringen over het "welzijn van Polen" als slogans die chaos verbergen.

Bron:   wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku