Weer een maand, dezelfde vechtpartij. Zal Kaczyński hier ooit een einde aan maken?!

[Pieszyce]

Weer een maand, dezelfde vechtpartij
Zal Kaczyński hier ooit een einde aan maken?!

Cezary Nowak
10 maart 2026

Een bekend scenario herhaalde zich op het Piłsudskiplein in Warschau. Weer een maandelijkse herdenking van de ramp in Smoleńsk, weer een toespraak, weer een vechtpartij. Jarenlang was dit evenement bedoeld als een moment van bezinning op de tragedie die Polen trof. In plaats daarvan is het uitgegroeid tot een van de meest voorspelbare rituelen van politieke conflicten.

Centraal in dit ritueel staat Jarosław Kaczyński. Al jaren bepaalt hij de toon van de maandelijkse herdenkingen, zijn woorden bepalen de temperatuur van het conflict. Tijdens de recente herdenkingen greep de PiS-leider opnieuw naar harde retoriek jegens de demonstranten op het plein. "Deze mensen zullen terechtkomen waar ze thuishoren. Sommigen in de gevangenis, anderen in psychiatrische instellingen," zei hij, verwijzend naar het gedrag van degenen die de toespraak verstoorden.

Het is moeilijk om niet de indruk te krijgen dat juist op momenten als deze de maandelijkse herdenkingen hun betekenis verliezen – als ze die al ooit hadden. In plaats van de slachtoffers van de ramp te herdenken, in plaats van te reflecteren op de staat en zijn verantwoordelijkheid, worden we geconfronteerd met een nieuwe aflevering van de politieke oorlog. De ene partij protesteert, de andere reageert met steeds hardere woorden. En zo gaat het maar door, maand na maand.

Jarosław Kaczyński beperkte zich echter niet tot het bekritiseren van de demonstranten. In zijn toespraak viel hij ook de huidige staat aan. "Met straffeloosheid, zonder een gepaste reactie van de veiligheidsdiensten, zonder een gepaste reactie van de rechtbanken, zonder een gepaste reactie van de Poolse staat. Deze houten staat die we vandaag de dag hebben," zei hij vanaf het podium op het Piłsudskiplein.

Dit is retoriek die de PiS-leider al jaren herhaalt: een beeld van een zwakke, verraden staat, zogenaamd overspoeld door vijandige krachten. In dit verhaal is de ramp in Smoleńsk niet zomaar een tragische gebeurtenis uit 2010. Het vormt ook de basis van een politiek narratief dat bedoeld is om kiezers te mobiliseren en een permanente spanning te handhaven.

Op een gegeven moment ging Kaczyński zelfs nog verder. "Ik verzeker u dat we een pad zijn ingeslagen om dit land tot de geschiedenis te laten behoren, een beschamende geschiedenis, en dat er een werkelijk sterk Polen is opgebouwd, dat in staat zal zijn om met dit ellendige agentschap om te gaan," zei hij.

Zulke woorden sussen de gemoederen niet. Integendeel, ze versterken de spiraal van wederzijdse vijandigheid. Als een politieke tegenstander een "agentschap" wordt, als demonstranten naar de gevangenis of psychiatrische instellingen worden gestuurd, is er nauwelijks nog ruimte voor vreedzame herdenking of dialoog.

Het is ook belangrijk om te benadrukken dat de formule van maandelijkse herdenkingen veel Polen al lang heeft uitgeput. De ramp in Smoleńsk was een nationale tragedie en moet een belangrijk onderdeel van onze geschiedenis blijven. Na een jaar of twaalf lijken de maandelijkse herdenkingen echter steeds meer op een politiek schouwspel, waarin emoties niet zozeer worden aangewakkerd door de behoefte aan herinnering, maar door de behoefte aan mobilisatie.

Jarosław Kaczyński zelf lijkt dit te bevestigen wanneer hij zegt: "En we zullen in staat zijn om alles wat we elke maand herdenken vreedzaam te vieren, ondanks al deze obstakels. Ondanks deze woede, ondanks deze haat, zal Polen zegevieren."

De paradox is dat juist deze retoriek de maandelijkse herdenkingen onrustig maakt, en dat zal waarschijnlijk niet lang meer zo blijven. Want als elke bijeenkomst een slagveld wordt, als elke verklaring klinkt als een beschuldiging of een bedreiging, is het moeilijk te verwachten dat de andere partij zomaar zwijgt.

Daarom wordt steeds vaker de vraag gesteld of deze cyclus niet eindelijk moet eindigen. Het herdenken van de slachtoffers van de ramp hoeft niet gepaard te gaan met maandelijkse politieke ruzies. Evenmin met steeds hardere woorden die de samenleving verdelen.

De tragedie in Smoleńsk zou ons moeten verenigen in bezinning en contemplatie. Toch is het in de loop der jaren uitgegroeid tot een van de belangrijkste instrumenten van politieke polarisatie. En nu de herinnering aan de tragedie een terugkerend schouwspel van conflict is geworden, rijst de vraag of het niet hoog tijd is om een einde te maken aan dit ritueel.

Want Polen heeft echt geen behoefte aan nog een maandelijkse herdenking van woede.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku