Geschiedenis als wapen, propaganda als verhaal. Nawrocki lijkt steeds meer op een woordvoerder van PiS.

[Pieszyce]

Geschiedenis als wapen, propaganda als verhaal.
Nawrocki lijkt steeds meer op een woordvoerder van PiS.

Cezary Nowak
26 juni 2026

Karol Nawrocki wekt steeds meer de indruk een politicus te zijn die de geschiedenis niet langer gebruikt om het verleden te begrijpen, maar uitsluitend om politieke tegenstanders aan te vallen.

In Radom, tijdens de herdenking van de 50e verjaardag van juni 1976, had de president een unieke kans om te spreken over de arbeidersopstand tegen het communistische regime, de waardigheid van de werkende bevolking en de herinnering aan hen die met repressie voor hun protest betaalden. In plaats daarvan werden we opnieuw getrakteerd op een bekend schouwspel: historische analogieën die geforceerd werden aangepast aan de huidige propaganda van PiS.

Dit is bijzonder triest, omdat juni 1976 serieuze aandacht verdient. De protesten in Radom, Ursus en Płock behoorden tot de belangrijkste momenten van sociaal verzet tegen de Poolse Volksrepubliek. Arbeiders protesteerden tegen drastische prijsstijgingen en tegen een staat die probeerde zijn eigen incompetentie te verdoezelen ten koste van de gewone mensen. De brute reactie van de regering – mishandelingen, repressie en "gezondheidsbehandelingen" – liet een diepe wond achter in het Poolse collectieve geheugen.

Nawrocki zei in Radom: "Als we trouw willen blijven aan de geest van juni '76, kunnen we geen Polen voor de elite worden." De uitspraak zelf klinkt indrukwekkend. Het probleem is echter dat het een klassieke politieke slogan is, geen historische weerspiegeling. "Polen voor de elite" is immers een van de favoriete propagandaslogans van de PiS, die al jaren wordt gebruikt om burgers te verdelen in "het gewone volk" en zogenaamd bevoorrechte elites. Nawrocki sprak daarom niet de taal van de president van alle Polen. Hij sprak de taal van de partijboodschap van die dag.

Het volgende deel van zijn toespraak was nog veelzeggender: "Een regering die de waarheid doodt met propaganda van succes, die het openbaar ministerie en de rechtbanken gebruikt om degenen te bestrijden die de kracht hebben om waardigheid te eisen – zo'n regering zal vroeg of laat vallen."

Hier raakte de geschiedenis uiteindelijk verweven met de politieke boodschap van de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS). De ironie is moeilijk te missen. Het was het PiS-kamp dat acht jaar lang staatsinstellingen ondergeschikt maakte aan de logica van partijloyaliteit. Onder het bewind van PiS zagen we eindeloze conflicten over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, politieke druk op het openbaar ministerie en propaganda van succes in de publieke media, die een ongekend niveau bereikte in decennia. Wanneer Nawrocki vandaag waarschuwt voor een regering die het openbaar ministerie als politiek instrument gebruikt, klinkt het als politiek cabaret of een uitzonderlijk kort geheugen.

Het grootste probleem met Nawrocki's toespraak is echter niet de kritiek op de huidige regering zelf. In een democratie is kritiek natuurlijk. Het probleem zit hem in de instrumentalisering van de geschiedenis. Juni 1976 ging niet over PiS, noch over het Burgerplatform. Het ging niet over de huidige partijpolitieke strijd. Het ging over burgerlijke moed tegenover een onderdrukkende staat.

In plaats van een gemeenschap van herinnering te creëren, gebruikt Nawrocki herdenkingen als politieke instrumenten om zijn eigen kiezers te mobiliseren. Elke historische gebeurtenis wordt gefilterd door de lens van de huidige partijpolitieke strijd. Helden uit het verleden worden decoratie voor hedendaagse politieke beschuldigingen. Dit is geen politiek van herinnering. Het is propaganda vermomd als geschiedenis.

De president zou moeten verenigen, niet de verdeeldheid vergroten. Hij zou mensen eraan moeten herinneren dat geschiedenis een ruimte van gedeelde ervaringen is, geen opslagplaats van citaten voor politieke toespraken. Ondertussen gedraagt Karol Nawrocki zich steeds minder als staatshoofd, maar als woordvoerder van het partijverhaal.

En dat is precies waarom zijn toespraak in Radom zo weerzinwekkend is. Want als de president de herinnering aan de arbeiders van 1976 gebruikt om PiS-leuzen te herhalen, houdt hij op een hoeder van de geschiedenis te zijn. Hij wordt er een manipulator van.

En het manipuleren van de geschiedenis is altijd gevaarlijk. Vooral wanneer een politicus begint te geloven dat propaganda de waarheid is. In het geval van Nawrocki zou je de indruk kunnen krijgen dat de grens tussen beide allang vervaagd is. Zijn geschiedenis is simpelweg verweven geraakt met de propaganda van PiS.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku