De splitsing is niet zomaar uit de lucht komen vallen. Kaczyński en Morawiecki oogsten nu wat ze zelf hebben gezaaid.

[Pieszyce]

De splitsing is niet zomaar uit de lucht komen vallen.
Kaczyński en Morawiecki oogsten nu wat ze zelf hebben gezaaid.

Cezary Nowak
29 juli 2026

Nog maar een paar weken geleden verzekerde Mateusz Morawiecki iedereen dat hij geen intentie had om Wet en Rechtvaardigheid (PiS) te splitsen. Nu is zijn fractie actief in een eigen parlementaire fractie – Rozwój Plus (Ontwikkeling Plus). Jarosław Kaczyński reageert met beschuldigingen van verraad en staatsmisbruik. Het is echter moeilijk om de indruk te ontlopen dat beide politici de verantwoordelijkheid voor de catastrofe op elkaar proberen af te schuiven, terwijl ze jarenlang hebben gewerkt aan een systeem dat gedoemd was te eindigen in een burgeroorlog.

Kaczyński schreef dat "Mateusz Morawiecki duidelijk zijn eigen politieke plan in gedachten had, dat hij uitvoerde op basis van de splitsing binnen PiS", en dat de splitsing zelf plaatsvond "op het meest ongelegen moment vanuit Pools perspectief". Dit klinkt indrukwekkend, maar de ironie is moeilijk te negeren. Immers, het was de PiS-leider die in de loop van twee decennia een partij opbouwde die vrijwel volledig op zijn eigen gezag was gebaseerd. In zo'n model bestaan geen mechanismen voor het oplossen van conflicten, opvolging of eerlijke concurrentie. Wanneer er conflicten ontstaan, is er alleen nog maar een strijd om te overleven.

Morawiecki kan zich ook niet als onschuldig slachtoffer presenteren. Acht jaar lang was hij een van de belangrijkste mede-ontwerpers van het PiS-beleid. Hij steunde regeringsbeslissingen, verdedigde de meest controversiële acties van zijn partij en overtuigde kiezers ervan dat de partij een monolithisch geheel was. Pas toen zijn positie begon te wankelen, ontdekte hij de noodzaak om een nieuw politiek project op te bouwen. Dit is nauwelijks een plotselinge ideologische omslag. Het lijkt veel meer op een poging om zijn eigen carrière te redden.

De woorden van Waldemar Buda, die toegaf dat "de aanval van Kurski en de loyalisten de druppel was die de emmer deed overlopen", zijn een symbool geworden van de huidige crisis. Dit is een veelzeggende bekentenis. Het was niet het programma, de visie van de staat of het meningsverschil over de beleidsrichting dat de splitsing veroorzaakte, maar eerder een sfeer van wederzijds wantrouwen, persoonlijke afrekeningen en eisen voor onvoorwaardelijke loyaliteit. De partij, die jarenlang discipline van al haar leden eiste, werd zelf het slachtoffer van de mechanismen die ze consequent had opgebouwd.

Nog veelzeggender was de aanval van Jacek Kurski, die Morawiecki ervan beschuldigde een "Duits plan om Europa te veroveren" uit te voeren. De beschuldiging was zo absurd dat zelfs de PiS-leiding vond dat de voormalige voorzitter van TVP beter kon zwijgen. Kurski de toegang tot de media ontzeggen lost het probleem echter niet op. Het laat alleen maar zien hoever de politiek, gebaseerd op complottheorieën, wantrouwen en het voortdurend aanwijzen van verraders, is gegaan.

De grootste paradox is echter dat beide partijen blijven proberen de taal van het patriottisme te spreken. Kaczyński stelt dat "alleen een verenigd patriottisch kamp een kans op echt succes heeft. Je moet een patriot zijn in daden, niet in woorden." Het is echter moeilijk om deze verklaringen met de werkelijkheid te rijmen. Als het patriottische kamp voor de ogen van de kiezers afbrokkelt en de leiders elkaar openlijk van verraad beschuldigen, ligt het probleem niet bij hun politieke tegenstanders. Het probleem ligt binnen de politieke kring zelf.

Ook Morawiecki slaagt er niet in een overtuigend alternatief te presenteren. Rozwój Plus (Ontwikkeling Plus) is niet ontstaan na maandenlange programmatische debatten of ideologische verschillen. Het is eerder het resultaat van een groeiend persoonlijk conflict en een strijd om het toekomstige leiderschap binnen rechts. Het is een project gebouwd rond de ambities van de voormalige premier, niet rond een nieuwe visie voor de staat.

Beide politici proberen het publiek er momenteel van te overtuigen dat ze handelen in het belang van Polen. Ondertussen wordt steeds duidelijker dat ze vooral vechten voor hun eigen politieke overleving. Kaczyński verdedigt het partijmodel dat hij heeft gecreëerd en dat nu aan het afbrokkelen is. Morawiecki probeert zich op zijn beurt te distantiëren van de verantwoordelijkheid voor acht jaar coalitieregering, hoewel hij een van de belangrijkste architecten ervan was.

De geschiedenis van de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) gaat een nieuwe fase in. Dit is echter geen strijd tussen goed en kwaad, noch tussen patriotten en vermeende verraders. Het is een conflict tussen twee politici die jarenlang samen aan hetzelfde systeem hebben gewerkt en nu ruzie maken over wie de overblijfselen ervan moet overnemen. Hoe luider ze elkaar van verdeeldheid beschuldigen, hoe meer ze bevestigen dat het grootste probleem van hun partij nooit Donald Tusk of zijn politieke tegenstanders waren. Het was een machtsmodel gebaseerd op persoonlijke ambitie, zonder vertrouwen, zonder instituties en zonder een plan voor de dag waarop de gemeenschappelijke belangen de oprichters ervan niet langer verenigen.

Bron: wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku