Żurek gaat in de aanval. Vrijgeleide voor Romanowski doet de storm oplaaien

[Pieszyce]

Żurek gaat in de aanval. Vrijgeleide voor Romanowski doet de storm oplaaien

Cezary Nowak
30 september 2026

Dit verhaal begint te lijken op een wrange grap ten koste van de staat. Marcin Romanowski, voormalig viceminister van Justitie, is verdachte in het grote onderzoek naar het Fonds voor Justitie; hij verblijft momenteel in het buitenland en heeft nu – ondanks bezwaren van het Openbaar Ministerie – een vrijgeleide gekregen (zij het via een nog niet definitieve uitspraak). De beslissing werd genomen door een rechter die promotie maakte onder het systeem dat tijdens het PiS-tijdperk was opgezet; een rechter van wie de deelname aan een andere zittingskamer eerder door het Hof van Beroep in Warschau ter discussie was gesteld vanwege gebreken in de benoemingsprocedure.

En precies daarom heeft Waldemar Żurek het recht om te zeggen: tot hier en niet verder. Niet omdat een minister Romanowski schuldig kan verklaren – dat kan hij niet. Maar omdat de staat niet de indruk mag wekken van een systeem waarin politici de rechterlijke macht eerst naar hun eigen regels vormgeven, om vervolgens – na het verlies van de macht – te ontdekken dat die regels buitengewoon effectief zijn in het afschermen van mensen uit hun eigen kamp.

"Er is en zal geen straffeloosheid voor de mensen van Zbigniew Ziobro,"schreef Żurek. Deze zin is politiek scherp en vereist één belangrijk aanvulling: over de schuld van Romanowski kan alleen een rechtbank beslissen. De minister van Justitie mag geen vonnissen uitspreken op sociale media, net zoals politici van PiS de beslissing over de lijst van het ijzeren gezag niet kunnen zien als vrijspraak voor hun voormalige staatssecretaris. Romanowski blijft verdacht en geniet het vermoeden van onschuld.

Het meest veelzeggende deel van Żureks uitspraak betreft echter de rechter die de beslissing nam. De minister vraagt: "Wie handelt hier eenzijdig om een man te beschermen die verdacht wordt van grootschalige misstanden rond het Fonds voor Justitie?" Vervolgens wijst hij op de omstandigheden rond de promotie van rechter Konrad Mielcarek en diens banden met het benoemingssysteem voor rechters dat tijdens het PiS-tijdperk werd ingevoerd.

Dit is niet louter een kwestie van politiek moddergooien; er staat een concreet juridisch vraagstuk op het spel. In 2024 vernietigde het Hof van Beroep in Warschau een uitspraak van een rechtbankcombinatie waarvan Mielcarek deel uitmaakte; het oordeelde dat de rechtbank onregelmatig was samengesteld vanwege de procedure rond zijn benoeming. De vraagtekens die Żurek plaatst bij de geloofwaardigheid van de huidige beslissing komen dan ook niet uit de lucht vallen; ze maken deel uit van een veel breder conflict over de gevolgen van de rechterlijke hervormingen die door de vorige regering zijn doorgevoerd.

Nog belangrijker is het geschil over de procedure zelf. "Een vrijgeleide kan tijdens een onderzoek niet worden afgegeven zonder toestemming van de aanklager," stelt Żurek, erop wijzend dat de verantwoordelijke aanklager, Piotr Woźniak, die toestemming niet heeft verleend. De rechtbank hanteerde echter een andere interpretatie. Dit is precies waar de beroepsprocedure voor bedoeld is: niet om de minister van Justitie in staat te stellen een ongunstige uitspraak te wijzigen, maar om een hogere rechter de argumenten te laten toetsen en het geschil te beslechten.

Żurek hanteert daarbij buitengewoon scherpe bewoordingen. "Wat doet een 'neo-rechter' uit de stal van Ziobro hier?" vraagt hij, waarna hij de betrokkenen ervan beschuldigt te handelen volgens het principe dat "ons-kent-ons" de boventoon voert. Men zou kunnen stellen dat de minister van Justitie zijn woorden zorgvuldiger moet kiezen wanneer hij over een rechter spreekt. Toch schuilt er achter de emotionele toon een vraag die niet zomaar met verontwaardiging terzijde kan worden geschoven: kan het systeem van personeelswijzigingen binnen de rechterlijke macht, ingevoerd tijdens de PiS-regering, vandaag de dag invloed uitoefenen op rechtszaken waarbij personen uit dat politieke kamp betrokken zijn?

Het bevel tot vrijgeleide op zich lost niets op wat betreft de zaak rond het Justitiefonds. Het impliceert niet dat Romanowski onschuldig is, net zomin als de tegen hem ingebrachte beschuldigingen zijn schuld bewijzen. De prioriteit moet liggen bij het bereiken van een stadium waarin het Openbaar Ministerie bewijsmateriaal presenteert, de verdediging de kans krijgt dit aan te vechten en een onafhankelijke rechter uitspraak doet. Juist daarom mag het huidige procedurele geschil de inhoudelijke kern van de zaak niet overschaduwen.

Żurek heeft dan ook gelijk wanneer hij aandringt op voortzetting van de vervolging. De staat kan het onderzoek niet staken enkel en alleen omdat één rechtbank een uitspraak in het voordeel van de verdachte heeft gedaan. Het Openbaar Ministerie heeft het recht om tegen die beslissing in beroep te gaan, en een hogere rechtbank is verplicht de argumenten van beide partijen te overwegen. Pas dan kan er een definitief oordeel worden geveld over het bevel tot veilige doorgang.

Daarom moet Żurek niet terugdeinzen – uiteraard binnen de grenzen van de wet. Laat het Openbaar Ministerie beroep aantekenen, laat de rechtbanken de beslissingen toetsen en laat Romanowski zich uiteindelijk voor de rechter verantwoorden, waar hij zich kan verdedigen. Als hij onschuldig is, moet hij worden vrijgepleit. Als het Openbaar Ministerie bewijst dat hij strafbare feiten heeft gepleegd, moet hij ter verantwoording worden geroepen. Wat moet worden voorkomen, is de indruk dat figuren uit de vorige regering het rechtssysteem eerst naar hun hand hebben gezet en het nu als politieke verzekering gebruiken. Żurek spreekt over het principe dat "de eigen mensen elkaar de hand boven het hoofd houden". De staat heeft nu de plicht om aan te tonen dat dit principe niet langer geldt.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku