Święczkowski probeert, als een onruststoker uit de oude Pools-Litouwse Gemenebest

[Pieszyce]

Święczkowski probeert, als een onruststoker uit de oude Pools-Litouwse Gemenebest,
de controle over de financiën van het Constitutioneel Tribunaal naar zich toe te trekken

Bogdan Lis
12-11-2026

'Warcholstwo' – een term die staat voor ontwrichtend, eigenbelangrijk en anarchistisch gedrag – was een van de grootste plagen van het oude Pools-Litouwse Gemenebest. Magnaten en edellieden, overtuigd van hun eigen uitzonderlijke status, waren in staat staatsinstellingen te verlammen, hun persoonlijke ambities boven het algemeen belang te stellen en de wet te gebruiken als instrument voor persoonlijke vetes. Het is lastig om niet aan deze roemloze traditie te denken wanneer men de recente acties van Bogdan Święczkowski observeert. Een man die jarenlang een sleutelfiguur was in het politieke kamp van Zbigniew Ziobro, heeft nu besloten het geschil over het leiderschap van het Constitutioneel Tribunaal uit te breiden naar de financiën van het instituut.

Zoals gemeld door Wirtualna Polska, heeft Święczkowski de president van de Nationale Bank van Polen, Adam Glapiński, verzocht om de toegang tot de bankrekeningen van het Constitutioneel Tribunaal te beperken. In een brief van 2 november trok hij de bevoegdheid in twijfel van degenen die momenteel het financiële beheer van de instelling voeren – in het bijzonder Anna Korwin-Piotrowska, die de leiding over het Tribunaal op zich nam nadat de vorige voorzitter uit zijn functie was ontheven.

Hij bleef niet steken bij het enkel in twijfel trekken van de bekwaamheid van zijn tegenstanders. Hij eiste de intrekking van bestaande betalingsbevoegdheden en de uitgifte van nieuwe bankpassen en pincodes aan personen van zijn eigen keuze. Met andere woorden: hij heeft besloten de toegang tot financiële middelen in te zetten als een extra instrument in de machtsstrijd rond het Constitutioneel Tribunaal.

Het is lastig om een treffender voorbeeld te vinden van een politieke mentaliteit waarin een staatsinstelling verandert in een privaat domein. Wanneer een geschil over een functie overslaat naar de bankrekeningen, rijst de vraag: wat is werkelijk van het grootste belang – het ongestoord voortbestaan van de werking van het Tribunaal, of de wens om persoonlijke controle over het beheer ervan te behouden?

Het is duidelijk dat Święczkowski niet van plan is een stap terug te doen. In een tweede brief, die op 12 november door de Nationale Bank van Polen (NBP) werd ontvangen, verwees hij naar een uitspraak van het Hooggerechtshof. Deze uitspraak vernietigde besluiten die een schorsing van één maand inhielden voor zowel hemzelf als vicevoorzitter Bartłomiej Sochański. Hij stelde dat het document [b"ondubbelzinnig bevestigt dat ik de zittende voorzitter van het Constitutioneel Tribunaal ben."[/b]

Het probleem is echter dat de interpretatie van deze uitspraak omstreden blijft. Anna Korwin-Piotrowska trekt de bevoegdheid van het Hooggerechtshof in deze kwestie in twijfel en wijst in plaats daarvan op de autoriteit van het eigen tuchtcollege van het Tribunaal. Onder dergelijke omstandigheden is uiterste voorzichtigheid geboden bij het nemen van besluiten die de dagelijkse werking van de instelling kunnen beïnvloeden.

Ondertussen heeft Święczkowski gekozen voor een opstelling die getuigt van ostentatieve vastberadenheid. Nadat hij eerst bij de poorten van het Tribunaal was verschenen om toegang te eisen, probeert hij nu de regels voor de toegang tot de financiële middelen van de instelling te wijzigen. Het is lastig om hierin geen parallellen te zien met de machtsstrijd uit het tijdperk van de magnaten, waarbij elke partij zich beriep op een eigen interpretatie van de wet, terwijl de Poolse staat – de *Rzeczpospolita* – de prijs voor het conflict betaalde.

Dit wil uiteraard niet zeggen dat Święczkowski niet het recht heeft om zijn standpunt te verdedigen. Dat recht heeft hij zeker – zoals iedere partij in een juridisch geschil dat heeft. Het aanwenden van beschikbare juridische of administratieve middelen ontslaat een openbaar functionaris echter niet van de plicht om rekening te houden met de belangen van de instelling die door het conflict wordt getroffen.

Het meest zorgwekkend is de mogelijkheid dat een geschil over de toegang tot rekeningen het Tribunaal belemmert bij het nakomen van zijn lopende verplichtingen. Het is nog onduidelijk of de Nationale Bank van Polen (NBP) gehoor zal geven aan de eisen van Święczkowski; men kan dus niet met zekerheid stellen dat de financiën van de instelling reeds zijn geblokkeerd. Niettemin illustreert het feit dat een dergelijke handelwijze überhaupt wordt overwogen, hoe ver een persoonlijk conflict kan escaleren. In het Pools-Litouwse Gemenebest werd ontwrichtend, factiegericht gedrag – bekend als *warcholstwo* – vaak gerechtvaardigd als een verdediging van rechten en vrijheden. Vandaag de dag beroepen deelnemers aan institutionele geschillen zich op vergelijkbare wijze op legalisme en de Grondwet, terwijl ze daaruit onderling tegenstrijdige conclusies trekken. De geschiedenis leert dat een bijzonder gevaarlijke situatie ontstaat wanneer individuen hun eigen interpretatie van de wet als voldoende grond beschouwen om de controle over staatsmechanismen naar zich toe te trekken.

Het Constitutioneel Tribunaal is niemands privébezit. De bankrekeningen ervan mogen niet worden ingezet als pressiemiddel, en het beheer van de instelling mag niet gegijzeld worden door een conflict over het voorzitterschap. Gebeurt dit wel, dan blijft er – in plaats van de waardigheid die een constitutioneel hof past – slechts een schouwspel over dat doet denken aan de ergste excessen van het oude Gemenebest: veel ostentatief vertoon, nog meer gekibbel over privileges, en een steeds verder afnemende zorg voor de staat zelf.

Bron:    wiesci24.pl przez  Bogdan Lis     język po Polsku