Nawrocki's “presidentschap”. De einddatum ervan heeft al een datum

[Pieszyce]

Nawrocki's "presidentschap". De einddatum ervan heeft al een datum

Cezary Nowak
7 augustus 2025

Karol Nawrocki aanvaardde het ambt van president van de Republiek Polen met een aankondiging van veranderingen die niet alleen bij politici, maar ook bij het grote publiek zorgen baren. Vicepremier Krzysztof Gawkowski steekt zijn scepsis jegens de aankomende president niet onder stoelen of banken – en het is moeilijk te ontkennen dat hij gelijk heeft. In een interview met de Poolse radio gaf hij botweg toe: "1825 dagen, een uur en 44 minuten – ik heb een teller op mijn telefoon, want het zal vroeg of laat eindigen."

Dit is niet zomaar kwaadaardige symboliek. Het is een uiting van bewust verzet tegen het "presidentschap", dat – zoals Gawkowski aangeeft – in zijn toespraak al een vraagteken zet bij de fundamenten van het Poolse systeem. De aankondiging van de grondwetswijziging, uitgesproken vanaf het spreekgestoelte van de Nationale Vergadering, was niet slechts een retorisch gebaar. Het gaf een duidelijk signaal af: Karol Nawrocki wil geen arbiter of evenwichtsbreker zijn. Integendeel, hij streeft ernaar de hoofdrolspeler te zijn.

Het is geen toeval dat de vicepremier krachtige taal gebruikt wanneer hij spreekt over het "populistisch-autoritaire" karakter van deze visie. "Een grondwetswijziging is een systeemwijziging, en een systeemwijziging is een politieke wijziging", merkt hij op. Dit is een juiste inschatting. Een poging tot een dergelijke fundamentele reconstructie van de constitutionele orde in naam van zogenaamd "versterking van de staat" leidt niet tot deliberatieve democratie, maar eerder tot centralisatie van de macht in de handen van één centrum. Gawkowski waarschuwt: "Willen we de kant van Hongarije op, oftewel een zacht autoritarisme." Dit zijn geen loze woorden.

Sommige commentatoren zien president Nawrocki als een effectievere politicus dan zijn voorganger, maar ook cynischer. "Hij zal een andere tegenstander zijn. Ten eerste, moeilijker, en ten tweede, meer geneigd om argumenten en ruzies op te zoeken," zegt Gawkowski. Nawrocki maakt er geen geheim van dat zijn "presidentschap" bedoeld is als een actief "presidentschap", gekenmerkt door inmenging in het regeringsproces. Het probleem is dat het constitutionele model van het presidentschap in Polen niet voorziet in de rol van een demiurg. De president kan modereren, maar niet managen. Hij kan beïnvloeden, maar niet controleren.

Intussen tonen de eerste dagen van de usurpator aan dat ambities de kaders van het systeem ver overstijgen. Nawrocki heeft al symbolisch zijn bevel over de strijdkrachten benadrukt, wat op zichzelf constitutioneel is, maar in de context van zijn aankondigingen krijgt het een demonstratief karakter. Het gaat hier niet om ceremoniële gebaren, maar om het in de praktijk vestigen van een sterk presidentschap, ten koste van de regering en het parlement.

In deze situatie lijkt Gawkowski's standpunt niet te duiden op politieke weerstand, maar op een noodzakelijk tegenwicht. "In Polen is het volgens de grondwet de regering die regeert en de president die vertegenwoordigt", herinnert de vicepremier ons eraan. Dit is een fundamentele aanname van een democratische orde, waarin een sterk parlementair mandaat zich vertaalt in daadwerkelijke verantwoording voor het staatsbeleid. Pogingen om dit te ondermijnen – onder het voorwendsel de rol van het staatshoofd te versterken – zouden kunnen leiden tot destabilisatie en, op de lange termijn, tot de uitholling van de scheiding der machten.

Dit gaat niet alleen over een politiek dispuut tussen ideologische opties. Het gaat over een systemisch dispuut – over de vraag of Polen een parlementaire democratie zal blijven of een staat zal worden met een sterk, personalistisch presidentschap, dat – net als de Hongaarse of Turkse modellen – gebaseerd is op het verzwakken van instellingen en het versterken van één individu. In die zin is Nawrocki geen president zoals ieder ander – hij is een politiek project dat met een koele afstandelijkheid, zonder oppervlakkige oordelen, geanalyseerd moet worden.

Gawkowski verklaart duidelijk: "Ik zal niet buigen voor Nawrocki." Dit is niet alleen een voorbode van politieke rivaliteit, maar ook een oproep tot maatschappelijke waakzaamheid. In een tijd waarin het steeds moeilijker wordt om politieke prestaties te onderscheiden van de reële dreiging van systemische verandering, is zo'n houding – koud maar daadkrachtig – niet zozeer radicalisme als wel een uiting van institutionele verantwoordelijkheid.

Bron:  wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku