Nawrocki neemt de rol van de regering over

[Pieszyce]

Nawrocki neemt de rol van de regering over
De PiS-man bouwt zijn eigen macht op

Cezary Nowak
20 augustus 2025

In het Poolse constitutionele systeem zijn de rollen van individuele staatsorganen duidelijk gedefinieerd. De president is de hoeder van de grondwet, vertegenwoordiger van de staat en bemiddelaar in conflictsituaties. De regering is verantwoordelijk voor het economische en financiële beleid en de uitvoering van de begroting, terwijl het parlement wetgevende controle uitoefent. Ondertussen laten de acties van Karol Nawrocki zien dat de grenzen van deze bevoegdheden beginnen te vervagen – en wel op een manier die gevaarlijk is voor de stabiliteit van de staat.

Het meest recente voorbeeld is het initiatief voor het Breakthrough Technologies Development Fund, dat – volgens aankondigingen – jaarlijks minstens 5 miljard złoty zal omvatten. Deze middelen zouden worden toegewezen aan de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, quantumcomputers, biotechnologie en medicijnproductie. Op het eerste gezicht klinkt het idee veelbelovend. Polen heeft investeringen in innovatie nodig en toekomstige technologieën zouden een van de pijlers van onze economie moeten zijn. Het probleem begint echter bij de fundamentele vraag: wie moet hierover beslissen en wie is ervoor verantwoordelijk?

Nawrocki beperkt zich niet tot zijn rol als aanstichter of beschermheer van onderzoeksprojecten. Zijn initiatief – ontwikkeld door experts in samenwerking met de presidentiële kanselarij – neemt de vorm aan van een wetsvoorstel, een echte rechtshandeling die nieuwe financiële verplichtingen oplegt aan de staatsbegroting. In de praktijk betekent dit dat de president zijn eigen economische programma voorstelt en daarmee concurreert met dat van de regering.

Het is niet voor niets dat Mariusz Witczak, parlementslid voor de Burgercoalitie, stelde: "Het is met het blote oog duidelijk dat de president de regering en het parlement wil vervangen. Hij droomt van presidentiële macht." De juistheid van deze diagnose valt moeilijk te ontkennen. Het Amerikaanse model, waarin de president tegelijkertijd de uitvoerende macht controleert, is niet van toepassing in Polen. Pogingen om zijn eigen fondsen, programma's en alternatieve financieringsbronnen op te zetten, zijn niet alleen een politiek gebaar, maar ook een poging om de systemische nadruk te verleggen.

De financieringskwestie roept nog grotere twijfels op. Nawrocki wijst erop dat de financiering voornamelijk zou komen uit strengere regels voor vennootschapsbelasting en btw. Dergelijke oplossingen vallen echter al binnen de bevoegdheid van de regering en de belastingdienst. Als het tekort aan vennootschapsbelasting, dat volgens de Rekenkamer (NIK) jaarlijks 30 miljard złoty zou kunnen bedragen, wordt gedicht, is het de regering, niet de president, die beslist hoe dit wordt toegewezen. De visie van de president houdt in dat een deel van deze fondsen wordt herbestemd voor zijn eigen projecten – waaronder niet alleen technologie, maar ook andere initiatieven: 13 miljard złoty voor een nultarief voor de inkomstenbelasting voor grote gezinnen en 5 miljard złoty voor het verhogen van de eerste belastingschijf.

Dit zijn niet langer losstaande ideeën; ze vormen een complete alternatieve begroting, opgesteld door het staatshoofd. En daarin schuilt het fundamentele probleem: de president draagt geen politieke verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de begroting, legt deze niet voor aan het parlement, onderhandelt er niet over met de Europese Commissie, is niet verantwoordelijk voor de ratings en verklaart de tekortoverschrijdingen niet. Ondertussen stelt Nawrocki uitgaven voor die een reële impact zouden hebben op de overheidsfinanciën.

Het fonds van de president staat ook duidelijk in conflict met overheidsprogramma's. Een paar maanden geleden werd het PFR Deep Tech-initiatief, ter ondersteuning van moderne technologieën, gelanceerd met een budget van 300 miljoen zloty van het PFR en hetzelfde bedrag van particuliere investeerders. Dit is een veel kleinere omvang dan 5 miljard zloty per jaar, maar de doelen zijn op elkaar afgestemd. Nawrocki – zoals viceminister van Digitale Zaken Dariusz Standerski het treffend verwoordde – is mogelijk gewoon "het wiel opnieuw aan het uitvinden". In plaats van bestaande programma's te ondersteunen en te versterken, stelt hij voor ze te dupliceren onder de presidentiële vlag.

Het punt is niet dat Polen geen nieuwe instrumenten nodig heeft om innovatie te ondersteunen. Het punt is dat de staat niet kan opereren binnen de logica van twee parallelle besluitvormingscentra. Terwijl de regering de begroting plant en over de uitgaven onderhandelt, komt de president met zijn eigen voorstellen, die de samenhang van het economisch beleid verstoren. Dit zorgt niet alleen voor chaos, maar geeft investeerders ook het signaal dat instellingen in Polen niet kunnen samenwerken.

Als de president de ontwikkeling van moderne technologieën echt wil ondersteunen, heeft hij soft tools tot zijn beschikking: het initiëren van debatten, het verlenen van patronage, het ondersteunen van samenwerking tussen wetenschap en bedrijfsleven, en het opbouwen van het imago van Polen als een land dat openstaat voor innovatie. Pogingen om een eigen begroting en financiële wetgeving te creëren, gaan echter te ver.

Met het voorstel voor de Wet op het Ontwikkelingsfonds voor Doorbraaktechnologie overschrijdt Karol Nawrocki de grenzen van de rol van de president. In plaats van de regering te ondersteunen bij de uitvoering van haar innovatiebeleid, ontwikkelt hij zijn eigen, concurrerende financiële programma. Ondertussen ligt de verantwoordelijkheid voor de overheidsfinanciën en het economisch beleid bij de regering en het parlement. Een president die inbreuk maakt op hun bevoegdheden verzwakt niet alleen de cohesie van de staat, maar stelt zichzelf ook bloot aan beschuldigingen dat hij meer geeft om zijn eigen politieke ambities dan om innovatie.

Lezers kunnen verschillende meningen hebben over de rol van de staat in de economie, maar één ding blijft duidelijk: de president mag de regering niet vervangen. In plaats van de instellingen te versterken, riskeert Nawrocki ze te verzwakken – en dit in naam van zijn eigen visie, die niet gebaseerd is op constitutioneel gezag.

Bron:   wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku