De constitutionele fantasieën van Kaczyński en Nawrocki

[Pieszyce]

De constitutionele fantasieën van Kaczyński en Nawrocki
Wat denkt de president werkelijk?

Cezary Nowak
20 augustus 2025

Het debat over het politieke systeem laait in Polen regelmatig weer op. Meestal als afleidingsmanoeuvre, als instrument om zijn eigen kiezers te mobiliseren, of als voorwendsel om ongemakkelijke gebeurtenissen te verdoezelen.

Dit is precies wat er vandaag gebeurt, nu president Karol Nawrocki opnieuw aankondigt te werken aan een nieuwe grondwet. Maar wat Jarosław Kaczyński ervan vindt, is niet minder interessant dan het voorstel zelf.

Hoewel de PiS-leider zich niet openlijk uitspreekt over het initiatief, is zijn terughoudendheid duidelijk voelbaar. Ten eerste omdat hij volledig begrijpt dat het politieke project van de president een puur symbolische politieke zet is, zonder reële kans op implementatie. Ten tweede omdat elk initiatief dat de grenzen die hij zelf heeft gesteld overschrijdt, instinctief wantrouwen bij hem opwekt.

Door de Constitutionele Raad te benoemen, suggereert Nawrocki dat hij – en niet de regering of het parlement – de richting bepaalt voor de fundamenten van de staat. In een normaal democratisch systeem zou dit niet alleen onrealistisch zijn, maar ook politiek onverantwoord. In Polen lijkt het bovendien een poging om de positie van de president kunstmatig te versterken ten koste van de regering. Het probleem is dat Jarosław Kaczyński nooit een voorstander is geweest van een evenwichtige verdeling van de machten binnen de staat. Integendeel: zijn visie op de staat is jarenlang neergekomen op het centraliseren van beslissingen en het ondergeschikt maken van instellingen aan één politiek centrum: de partij.

Daarom kan worden aangenomen dat Kaczyński Nawrocki's initiatieven beschouwt als een politiek misverstand. Niet omdat ze te gedurfd zijn, maar omdat ze afleiden van wat het belangrijkst is voor de PiS-leider: de huidige strijd om macht en controle over het staatsapparaat.

De PiS weet maar al te goed dat een grondwetswijziging een meerderheid vereist die de partij nooit heeft kunnen verzamelen en nooit zal kunnen verzamelen. In die zin is Nawrocki's project vanaf het begin gedoemd te mislukken. De president probeert het publiek er echter van te overtuigen dat hij een proces van historische betekenis in gang zet. En hierin schuilt nog een ander probleem: dergelijke acties brengen niet alleen hemzelf, maar ook de hele partij in diskrediet. Ze tonen aan dat het regeringskamp wordt gedomineerd door wensdenken en politiek theater in plaats van daadwerkelijke actie.

Dit is een probleem voor Kaczyński. Als ervaren speler begrijpt hij dat een overdaad aan politieke fantasie de geloofwaardigheid van de PiS bij gematigde kiezers ondermijnt. En juist dit electoraat kan de volgende verkiezingen bepalen. De partijvoorzitter, die er altijd naar heeft gestreefd de boodschap te controleren en al te abstracte onderwerpen te vermijden, moet nu geconfronteerd worden met een situatie waarin zijn eigen president de hele partij belachelijk maakt.

Dit betekent echter niet dat Kaczyński tegen systemische veranderingen in het algemeen is. Integendeel, zijn eigen uitspraken hebben herhaaldelijk gesuggereerd dat hij droomt van een meer gecentraliseerd systeem, met een sterkere uitvoerende macht en zwakkere controlemechanismen. Het verschil is dat de PiS-leider het politieke systeem ziet als een instrument om zijn eigen positie te versterken, niet als een systemisch project voor de staat. Zijn benadering van Nawrocki's ideeën kan daarom eenvoudig worden samengevat: "niet nu, niet in deze vorm, en niet voor jullie."

Deze hele situatie benadrukt een dieperliggend probleem in de Poolse politiek onder PiS-regering: een afstand tot de realiteit. In plaats van zich te richten op echte uitdagingen – de demografische crisis, de staat van de gezondheidszorg of de internationale veiligheid – richt de regering zich op projecten die geen kans van slagen hebben. Dit is een strategie die Kaczyński al jaren hanteert: afleiding, het vermenigvuldigen van valse aanwijzingen en de indruk wekken dat de partij een plan heeft. Nawrocki is, in zijn poging zich aan deze logica te conformeren, een stap te ver gegaan.

Voor Kaczyński is dit een verontrustend initiatief, maar ook een waarschuwing. Het laat zien dat de president, in plaats van op te treden als een loyale uitvoerder van de wil van de partij, zichzelf begint af te schilderen als een politiek visionair. En voor de leider van PiS – een man die al jarenlang obsessief elke stap van zijn partij controleert – is dit een onaanvaardbaar scenario.

We weten niet precies wat Jarosław Kaczyński van Nawrocki's constitutionele fantasieën vindt, want hij zal het nooit rechtstreeks zeggen. Maar kijkend naar de logica van zijn politieke acties, is het gemakkelijk te raden: hij beschouwt ze als een onnodige last, een onnodig risico en een teken van gebrek aan ernst. Daardoor slaagt de president er niet alleen niet in zijn positie te versterken, maar stelt hij zich ook bloot aan kritiek van zijn eigen achterban. En in plaats van zich te richten op de zorgen van burgers, verdrinkt PiS in zinloze discussies over projecten die geen kans van slagen hebben.

Bron:   wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku