Nawrocki versus gezond verstand. Politiek boven het algemeen belang

[Pieszyce]

Nawrocki versus gezond verstand
Politiek boven het algemeen belang

Cezary Nowak
24 augustus 2025

Karol Nawrocki presenteert zichzelf als een verdediger van de Polen tegen belastingverhogingen. In werkelijkheid is zijn verzet tegen de accijns op alcohol geen zaak van burgers, maar een populistische electorale berekening. In plaats van de werkelijke maatschappelijke kosten van alcoholmisbruik aan te pakken, klampt de president zich vast aan zijn campagnebelofte. Het resultaat? De staat verliest een instrument om te strijden voor de volksgezondheid, en burgers blijven achter met illusies.

Het debat over de accijns op alcohol zou primair moeten gaan over de volksgezondheid, de staatsfinanciën en de verantwoordelijkheid van politici jegens burgers. Ondertussen reduceert Karol Nawrocki het tot een simpele, populistische boodschap: geen belastingverhogingen. Deze woorden, uitgesproken tijdens de verkiezingscampagne en vandaag de dag nog steeds herhaald, klinken indrukwekkend, maar in werkelijkheid onthullen ze een fundamenteel onvermogen om de staat op verantwoorde wijze te besturen.

Nog vóór de tweede ronde van de presidentsverkiezingen beloofde Nawrocki publiekelijk zijn veto uit te spreken tegen wetsvoorstellen die de belastingen zouden verhogen. Zijn gesprek met Sławomir Mentzen werd vervolgens een politiek instrument – een garantie aan de kiezers van de Konfederatie dat hij een "bewaker van lage belastingen" zou zijn. Dit was pure electorale berekening, geen serieuze programmatische verklaring. Vandaag, wanneer het ministerie van Financiën voorstelt de accijnzen op alcohol te verhogen, herhaalt Nawrocki zijn standpunt. Het probleem is dat het deze boven de werkelijke behoeften van de staat en de samenleving plaatst.

Het ministerie van Financiën legt zijn acties botweg uit: het doel van de accijnsverhoging is om de beschikbaarheid van alcohol te verminderen. De WHO wijst er al jaren op dat overmatig alcoholgebruik, naast roken, een van de ernstigste risicofactoren voor de menselijke gezondheid is. Polen is daarop geen uitzondering – het probleem van alcoholisme kost de begroting jaarlijks miljarden zloty's aan medische kosten, ongevallen, ziekteverzuim en huiselijk geweld.

Door zijn veto tegen de accijnzen zegt Nawrocki tegen de kiezers één ding: ik ben geïnteresseerd in politiek kapitaal, niet in de volksgezondheid. In de praktijk betekent dit dat de staat gedwongen wordt om instrumenten die alcoholconsumptie beperken te laten varen, alleen maar zodat de president een campagnebelofte kan waarmaken. Dit is kortzichtig en schadelijk denken.

De sterke drankindustrie luidt de noodklok: de prijs van een halve liter wodka zou met gemiddeld 4 złoty kunnen stijgen. Bier – met 20 groszy per fles of blikje. Wijn ook, hoewel de accijnzen op deze drank in veel EU-landen nul zijn. Natuurlijk roept elke prijsstijging emoties op, maar het is belangrijk om te onthouden dat de accijnzen op alcohol altijd zowel een fiscaal als een gezondheidsdoel hebben gediend. Het is geen gewone belasting – het is een instrument om schadelijke consumptie te beteugelen.

Nawrocki, in zijn rol als verdediger van "gewone Polen tegen de hoge alcoholprijzen", noemt de maatschappelijke kosten van alcoholgebruik niet. Hij noemt de duizenden gezinnen die kampen met alcoholisme, de gezondheidszorg die overbelast is door de gevolgen van misbruik, of de honderden verkeersongelukken niet. Hij reduceert het probleem tot een politieke berekening: er komen geen prijsverhogingen, want ik heb het beloofd.

Wat het meest opvalt aan dit alles is Nawrocki's gebrek aan verantwoording. Nawrocki zou een tweepartijenarbiter moeten zijn, die het algemeen belang dient. In plaats daarvan wordt hij gegijzeld door zijn eigen belofte, gedaan in een politieke overeenkomst vóór de tweede verkiezingsronde. Hij beoordeelt het voorstel van het ministerie van Financiën niet rationeel en hij zoekt geen compromis – hij wijst alle belastingverhogingen resoluut af, zelfs die welke gerechtvaardigd zijn door de volksgezondheid en de veiligheid van de burgers.

Deze houding voedt een gevaarlijke illusie. Nawrocki wil gezien worden als een president die dicht bij de mensen staat en hun portemonnee beschermt. In werkelijkheid verdedigt hij de belangen van degenen die profiteren van de alcoholverkoop, en voor wie elke accijnsverhoging lagere winsten betekent. Het is geen toeval dat de alcohollobby al zijn verklaringen luidkeels toejuicht.

Vanuit het perspectief van de gemiddelde burger is een dergelijk beleid een weg naar nergens. Een staat die bang is om de toegang tot alcohol te reguleren, veroordeelt zijn burgers tot de verdere maatschappelijke kosten van verslaving. Een staat die extra begrotingsinkomsten misloopt, verzwakt zijn vermogen om publieke diensten te financieren. En een president die vanaf het begin weigert belastingverhogingen te accepteren, ontneemt zichzelf zijn rol als arbiter en wordt slechts een uitvoerder van zijn eigen campagneretoriek.

De kwestie van de accijnzen op alcohol is niet alleen een geschil over de prijzen van wodka, bier of wijn. Het is een test van de verantwoordelijkheid van politici jegens de maatschappij. Karol Nawrocki zakt voor deze test. In plaats van de werkelijke gevolgen voor de gezondheid en de economie te analyseren, laat hij zich leiden door de logica van populistische veto's. In plaats van het algemeen belang te overwegen, klampt hij zich vast aan zijn campagnebeloften. Daardoor hebben we, in plaats van een verantwoordelijke president, een president die gegijzeld wordt – door zijn eigen woorden en zijn eigen berekeningen.

Bron:  wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku