Tusk brengt orde in het land na de chaos van de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS)

[Pieszyce]

Tusk brengt orde in het land na de chaos van de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS)
Polen herstelt zich langzaam.

Cezary Nowak
25 augustus 2025

De Poolse politiek is de afgelopen jaren niet alleen een botsing geweest tussen twee grote kampen – liberaal en conservatief – maar ook een poging om een antwoord te vinden op de vraag welke institutionele kwaliteit een staat zou moeten hebben.

Acht jaar PiS-regering (2015-2023) hebben de gevolgen laten zien van de machtsconcentratie in handen van één partij: een conflict met de Europese Unie, ondermijning van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, verzwakking van de publieke media en regelgevende instellingen, en toenemende economische chaos. De huidige regering van Donald Tusk is niet vrij van fouten, maar streeft er voortdurend naar om het fundamentele evenwicht te herstellen – zowel in de betrekkingen met internationale partners als in het interne functioneren van de staat.

De regering van Jarosław Kaczyński is van meet af aan gebaseerd op de overtuiging dat de staat de partij moet dienen. Het bemannen van instellingen met "zijn eigen mensen" is de regel geworden, niet de uitzondering. Het Constitutioneel Hof, de Nationale Raad voor Justitie en de publieke omroep – al deze instellingen moesten hun toezichthoudende rol opgeven en instrumenten worden in handen van de machthebbers.

Na verloop van tijd bleek dat dit model leidde tot een uitholling van het publieke vertrouwen. De publieke televisie werd een propagandakanaal, de rechtbanken een strijdtoneel met de Europese Unie, en het economisch beleid een reeks kostbare experimenten. PiS pochte over sociale programma's, maar de financiering ervan ging ten koste van investeringen, begrotingsstabiliteit en de kwaliteit van de publieke dienstverlening. Burgers voelden dit het sterkst: ze stonden in de rij voor artsen, worstelden met inflatie en verloren de toegang tot onafhankelijke informatie.

Toen Donald Tusk in 2023 weer aan de macht kwam, nam hij een land over dat grondig moest worden gereorganiseerd. De eerste maanden van zijn bewind lieten zien dat het veranderen van het narratief niet voldoende was – er waren concrete corrigerende maatregelen nodig. En die werden ook genomen.

Ten eerste begon het proces van het herstellen van de betrekkingen met de Europese Unie. Dankzij het herstel van de dialoog en de wijzigingen in de wetgeving inzake de rechterlijke macht is het mogelijk geworden om miljarden vrij te maken uit het Nationaal Herstelplan, die PiS jarenlang niet had kunnen veiligstellen. Dit geld ondersteunt daadwerkelijk de ontwikkeling van infrastructuur, de energietransitie en de modernisering van de economie.

Ten tweede is de regering-Tusk begonnen met het organiseren van publieke media. Hoewel dit proces emotioneel en niet vrij van controverse is, is het waar dat propaganda wordt vervangen door pluralisme en een langzaam herstel van de normen voor het publieke debat.

Ten derde zijn buitenlandse beleidsacties van bijzonder belang. Na jaren van isolatie keert Polen terug naar zijn rol als belangrijke partner in de EU en de NAVO. Het vertrouwen van zijn bondgenoten, dat onder de PiS-regering was uitgehold, wordt geleidelijk hersteld.

Op economisch vlak staat Tusk voor geen gemakkelijke opgave. Inflatie, onder andere het gevolg van opgeblazen uitgaven en het gebrek aan verantwoord begrotingsbeleid van PiS, blijft drukken op de Polen. De regering heeft een aantal sociale programma's niet laten varen, zoals maatschappelijk verwacht wordt, maar probeert ze ook realistischer te maken om het tekort niet te vergroten. Het is een lastige evenwichtsoefening tussen de verwachtingen van de burgers en de noodzaak om de staatsfinanciën te herstellen.

Terwijl PiS zich concentreerde op het uitdelen van geld in het hier en nu, probeert Tusk na te denken over stabiliteit op de lange termijn – en dat is een fundamenteel verschil.

Een van de grootste uitdagingen blijft de wederopbouw van staatsinstellingen. Het is een langzaam proces, dat moeizame onderhandelingen en compromissen vereist, want acht jaar verwoesting kan niet in een paar maanden worden teruggedraaid. Desalniettemin is de richting duidelijk: het herstellen van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, het herbouwen van toezichtsmechanismen en het ontnemen van invloed door politieke benoemingen waar die nooit had mogen zijn.

Juist hier is het verschil tussen Tusk en Kaczyński het grootst. Voor PiS was de staat een instrument om te regeren. Voor Tusk is het bedoeld als een gemeenschappelijk goed, dat geduldig moet worden herzien.

De PiS-regering was een tijd van gemakkelijke beloftes en snelle financiële transfers, maar ten koste van de institutionele stabiliteit en de positie van Polen in Europa. Tusks regering is een poging om de staat minutieus te reorganiseren, het vertrouwen te herstellen en het evenwicht te herstellen.

Heeft de huidige regering fouten gemaakt? Absoluut. Maar het belangrijkste punt is dat de richting van verandering – richting stabiliteit, Europese samenwerking en institutionele verantwoording – totaal anders is dan die welke Kaczyński heeft gekozen. En in die zin is de vergelijking duidelijk: Tusk trekt Polen langzaam uit de chaos die de Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS) heeft achtergelaten.

Bron:   wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku