Het presidentschap als partijwapen: Waarom Duda en Nawrocki burgers verraden

[Pieszyce]

Het presidentschap als partijwapen: Waarom Duda en Nawrocki burgers verraden

Cezary Nowak
28 augustus 2025

Wanneer politiek een spel van partijbelangen wordt in plaats van publieke dienstverlening, lijden burgers daaronder. Dit is precies wat we vandaag zien in de acties van president Andrzej Duda en zijn opvolger, Karol Nawrocki. Beiden – zij het in verschillende stadia – hebben aangetoond dat politieke tactieken op cruciale momenten belangrijker voor hen zijn dan het algemeen belang.

Volgens mediaberichten zou er al vóór de formele ambtsoverdracht een "stilzwijgend pact" zijn gesloten tussen Duda en Nawrocki. De overeenkomst was bedoeld om het vetorecht zo te gebruiken dat de regering van Donald Tusk zoveel mogelijk werd verzwakt en de uitvoering ervan werd belemmerd. Dit was niet bedoeld om de grondwet te verdedigen of de kwaliteit van de wetgeving te waarborgen, maar om de partijoppositie in staat te stellen invloed te behouden en regeringsinitiatieven te ondermijnen.

In de loop der jaren heeft Andrzej Duda ons eraan gewend dat hij op belangrijke politieke momenten beslissingen nam die niet gebaseerd waren op de onafhankelijkheid van het staatshoofd, maar op de belangen van de partij waaruit hij voortkwam. Kijk maar naar zijn vetorecht tijdens de Burgercoalitie – zes wetsvoorstellen werden in slechts 17 maanden geblokkeerd. Dit tempo laat duidelijk zien: de president was geen arbiter, maar een speler.

Het is bijvoorbeeld moeilijk om de blokkering van de zogenaamde windmolenwet te beoordelen, die – naast investeringen in hernieuwbare energiebronnen – mechanismen omvatte om de energieprijzen voor burgers te bevriezen. De gevolgen van Duda's beslissing werden gevoeld door gewone mensen, niet door PiS-politici. Het is niet de partij die de hogere elektriciteitsrekeningen betaalt, maar de burgers. Hetzelfde gold voor de wet op de hulp aan Oekraïners – een puur politiek gebaar, in strijd met de strategische belangen van Polen, dat al jaren het belang benadrukt van steun aan een buurland dat zich verdedigt tegen Russische agressie.

Helaas betekende de verandering in het presidentieel paleis geen verandering van aanpak. Karol Nawrocki – de nieuwe bewoner van de woning aan de Krakowskie Przedmieście-straat – koos, in plaats van de logica van zijn voorganger te negeren, dezelfde weg. Bovendien wilde hij, naar verluidt, zelf een aantal wetsvoorstellen "bewaren voor later", zodat hij ze kon vetoën.

Dit betekent dat hij al vóór zijn beëdiging de eerste blokkades voorbereidde. Dit is niet de actie van een onafhankelijke president die elk wetsvoorstel in de geest van de grondwet beschouwt. Het is de strategie van een politicus die zijn ambt vanaf het begin beschouwt als een wapen in de strijd tegen de regering.

Nawrocki's woordvoerder benadrukt vandaag dat elk veto zijn rechtvaardiging heeft en dat beslissingen worden geraadpleegd door experts en advocaten. Maar als burgers dit uitsluitend als een zaak van de staat moeten zien, is het moeilijk te negeren dat deze beslissingen van tevoren waren gepland – vóórdat er zelfs maar officiële analyses waren opgesteld. Dit onthult de ware aard van dit presidentschap.

Dit hele verhaal onthult iets diepers: voor Duda en Nawrocki waren en zijn partijdige overwegingen belangrijker dan het algemeen belang. In een democratische staat zou het presidentschap een ruimte van verantwoordelijkheid en stabiliteit moeten zijn. Ondertussen is het in Polen een nieuw front geworden in een partijdige strijd, waar burgers – in plaats van onderdanen – gegijzeld worden.

Wat betekent het "spel om de regering omver te werpen" waar paleismedewerkers het vandaag over hebben? Het betekent dat de volledige energie van het staatshoofd niet gericht is op het ondersteunen van de strategische projecten van Polen – van veiligheid tot economie en modernisering – maar op het ondermijnen van de regering. Dit is logica die rechtstreeks uit partijkabinetten komt, niet uit het hoogste ambt in de staat.

Duda en Nawrocki hebben aangetoond dat voor sommige PiS-politici het presidentschap geen missie is, maar een instrument. En het veto is niet het laatste redmiddel om de grondwet te verdedigen, maar een onderhandelingsmiddel in het spel van de partij. En juist daarom hebben burgers het recht zich verraden te voelen.

Democratie is gebaseerd op vertrouwen. Wanneer presidenten hun macht misbruiken voor politieke doeleinden, ondermijnen ze de fundamenten van dit vertrouwen. Burgers beginnen de staat te beschouwen als een theater van intriges, niet als een gemeenschap. En dit is het gevaarlijkste gevolg van de acties van zowel Andrzej Duda als Karol Nawrocki.

Het stilzwijgende vetopact tussen de aftredende en de aantredende president symboliseert alles wat er mis is met de Poolse politiek: de ondergeschiktheid van staatsbelangen aan partijbelangen. Andrzej Duda en Karol Nawrocki zouden de hoeders van de grondwet en symbolen van eenheid moeten zijn. In plaats daarvan zijn ze functionarissen van één partij geworden. En daarom zouden ze het strengst beoordeeld moeten worden – niet door hun politieke tegenstanders, maar door burgers die hun stem gemarginaliseerd zien.

Bron:   wiesci24.pl przez Cezary Nowak    język po Polsku