Het einde van de mythe van de briljante strateeg. Een voorzitter zonder plan, een partij zonder toekomst

[Pieszyce]

Het einde van de mythe van de briljante strateeg
Een voorzitter zonder plan, een partij zonder toekomst

Cezary Nowak
2 november 2025

Na acht jaar de nationale politiek te hebben gedomineerd, beleeft Wet en Rechtvaardigheid een moment dat Jarosław Kaczyński zelf onmogelijk leek te achten. De partij, die tot voor kort het verhaal en het ritme van het publieke debat kon dicteren, lijkt nu verstrikt te zijn geraakt in een politieke defensiviteit. De partijleider, voorheen beschouwd als een briljant strateeg, lijkt steeds hulpelozer tegenover de nieuwe spelregels, die hij zelf mede heeft gecreëerd, maar die hij nu niet meer kan beheersen.

Kaczyński, die jarenlang zijn positie als politiek demiurg heeft opgebouwd – een man die "het beter weet", "dieper begrijpt" en de zetten van zijn tegenstanders kan voorspellen – lijkt nu meer op een schaker die zijn instincten is kwijtgeraakt. Zijn uitspraken zijn defensief, nerveus en vooral repetitief geworden. Dezelfde bewoordingen, dezelfde angsten, dezelfde insinuaties over een "aanval op de soevereiniteit", [/b]"dictaat van de elites"[/b] of [/b]"nationaal verraad[/b]. Retoriek kan nog steeds een kernkiezerspubliek mobiliseren, maar het is niet langer voldoende om de steun te vergroten. En juist dit vermogen bepaalt de duurzaamheid van politieke projecten.

De grootste paradox van de huidige situatie is dat Kaczyński zich in de rol bevindt die hij het meest vreesde: de rol van een leider die reageert, niet creëert. De Wet en Rechtvaardigheidspartij (PiS) heeft geen programma voor de nieuwe realiteit. De oppositie, die jarenlang werd afgeschilderd als incompetent en hysterisch, heeft de staatsmacht overgenomen en is – zij het met moeite – bezig met de wederopbouw van instellingen, het voeren van Europees beleid en het reorganiseren van de betrekkingen met het Westen. Dit is geen spectaculair proces, maar wel veelzeggend vergeleken met de chaos en het conflict van de afgelopen jaren.

PiS probeerde te reageren door terug te keren naar de retoriek van een "belegerde vesting". Maar nu de regeringscoalitie niet alleen crises weet te vermijden, maar ook consequent de positie van Polen in de EU versterkt, begint het verhaal van een "catastrofe" grotesk te klinken. Daardoor lijkt de partij een groep die losstaat van de realiteit, en haar leider – een strateeg zonder strategie.

Sommige commentatoren beweren dat Kaczyński politiek gezien gewoon is opgebrand. Dit is niet alleen een kwestie van leeftijd of decennia aan het front van de Poolse politiek. Het is vooral het gevolg van het feit dat hij beperkt is tot een kleine kring van adviseurs die het geloof van de leider in zijn eigen onfeilbaarheid versterken. Kaczyński gaat geen dialoog meer aan – niet alleen met Polen, maar zelfs niet met zijn eigen kring. Zijn beslissingen lijken steeds meer gedreven te worden door emotie in plaats van berekening. Conflict in plaats van strategie, gekwetste ambitie in plaats van visie.

Zo wordt de PiS-leider gegijzeld door zijn eigen verhaal. De partij, die jarenlang kiezers mobiliseerde uit angst voor haar vijand – een symbool van de onverantwoordelijke elites van de Derde Poolse Republiek, het "systeem" en "Brussel" – kan nu geen tegenstander vinden die haar verhaal geloofwaardigheid verleent. En zonder vijand raakt Kaczyński door zijn politieke brandstof heen.

Dit is niet alleen Kaczyński's persoonlijke crisis. Het is een kruispunt voor heel rechts in Polen. PiS heeft geen opvolging voorbereid. Geen enkele politicus geniet voldoende vertrouwen van de voorzitter om het roer over te nemen en de partij in een nieuwe richting te duwen. Het resultaat? Gevangen in een politieke limbo: tussen nostalgie naar de macht uit het verleden en een gebrek aan visie voor de toekomst. Als PiS geen grondige reset uitvoert, riskeert ze het lot van partijen die het moment waarop de geschiedenis zich zonder hen begon te ontvouwen, niet hebben begrepen.

Ondertussen lijkt Kaczyński te geloven dat het enige wat hem rest, is wachten tot "de natie ontwaakt". Het probleem is dat de politiek een hekel heeft aan stagnatie. En Polen – moe van conflicten, op zoek naar stabiliteit – is misschien niet langer klaar voor een terugkeer naar een wereld waarin het enige antwoord op de realiteit eeuwige strijd is.

Bron:   wiesci24.pl przez Cezary Nowak    język po Polsku