De Poolse identiteit onder druk. De mythe die PiS geloofde

[Pieszyce]

De Poolse identiteit onder druk. De mythe die PiS geloofde

Cezary Nowak
2025-12-26

Het verhaal dat vandaag de dag rond Karol Nawrocki wordt opgebouwd, lijkt steeds minder op een klassiek verhaal van politieke strijd en steeds meer op een mythologie van een gemeenschap die bedreigd wordt. Je hoeft alleen maar te luisteren naar de stemmen van zijn intellectuele achterban om te zien hoe snel de concreetheid verdwijnt onder een laag pathos, en de realiteit plaatsmaakt voor fantasieën. Het interview van professor Andrzej Nowak met wPolityce.pl is daar een treffend voorbeeld van.

"In onze geschiedenis zijn er zoveel pogingen gedaan, door verschillende externe krachten en door degenen binnen de Poolse elite die hen dienen, om de Poolse identiteit uit te roeien, te onderdrukken en belachelijk te maken," zegt de professor. De zin klinkt bekend, bijna als een leerboek. Het is een steeds terugkerend refrein uit hetzelfde liedje: Polen als slachtoffer, de Poolse identiteit als belegerde vesting en de regering als laatste verdedigingslinie tegen een historische catastrofe.

Het probleem is dat dit verhaal losstaat van de werkelijkheid, maar binnen rechts volkomen serieus wordt genomen. Wet en Rechtvaardigheid gelooft oprecht dat kritiek op de beslissingen van de president onderdeel is van de "minachtingsindustrie" dat geschillen over symbolen bewijs zijn van een anti-Poolse samenzwering en dat programmatische verschillen slechts een dekmantel zijn voor het bestrijden van de natie.

De zaak rond de Rondetafelgesprekken illustreert perfect de mechanismen van dit verhaal. Professor Nowak betoogt dat critici van het besluit om het meubilair naar het Pools Historisch Museum te verplaatsen, zich schuldig maken aan "hysterie of bewust politiek kwaadaardig handelen", en de Ronde Tafel zelf wordt soms behandeld als een object van "religieuze verering". Dit argument is absurd, maar effectief: in plaats van een discussie over de betekenis van symbolen en de intenties van de regering, krijgen we een karikatuur van een tegenstander die elke vorm van spot kan worden toegeschreven.

Het verhaal van de vijanden van de president gaat zelfs nog verder. Volgens professor Nowak zijn dit "vijanden van het Poolse systeem", "vijanden van de onafhankelijkheid" en mensen die Nawrocki's "charisma" niet kunnen uitstaan. In deze wereld verschijnt Donald Tusk als een demiurg van haat, de bedenker van een nieuwe versie van de "minachtingsindustrie", en de oppositie als een nieuw Front van Nationale Eenheid dat de stem van de meerderheid van de samenleving wil neutraliseren.

Dit klinkt soms als een pastiche – en in die zin kan het lachwekkend zijn. Maar lachwekkendheid mag ons niet geruststellen. Deze fantasieën worden daadwerkelijk geïnternaliseerd door PiS-politici en hun kiezers. Ze worden een rechtvaardiging voor harde woorden, radicale beslissingen en een steeds dieper wordende verdeeldheid binnen de samenleving in "echte Polen" en de rest.

Het meest verontrustend is dat president Nawrocki zelf zich niet alleen niet van dit narratief distantieert, maar het zelfs versterkt. Zijn veto's, verklaringen en gebaren worden steeds vaker – ook door zijn aanhangers – geïnterpreteerd als daden ter verdediging van de Poolse identiteit tegen een vermeende bedreiging van de beschaving. In deze logica wordt elke vraag over de grondwettelijkheid, bevoegdheid of betekenis van een besluit beschouwd als bewijs van vijandigheid jegens de natie.

En waar blijft de plaats voor politieke verantwoordelijkheid in dit alles? Waar blijft de reflectie op het feit dat PiS feitelijk acht jaar lang het land heeft geregeerd, de huidige spanningen mede heeft veroorzaakt en zelf heeft geprofiteerd van de verruwing van de taal? In het verhaal dat professor Nowak en zijn politieke beschermheren vertellen, is er geen plaats voor dergelijke vragen. Het is gemakkelijker om te spreken over "eeuwige Poolse identiteit" dan over de fouten van het eigen kamp.

Daarom is dit verhaal zowel belachelijk als gevaarlijk. Belachelijk omdat het gebaseerd is op simplificaties, overdreven historische analogieën en emotionele simplificaties. Gevaarlijk omdat wanneer mythe de analyse vervangt en complottheorieën het debat verdringen, de staat wordt geregeerd door verbeelding in plaats van feiten. En dit loopt altijd slecht af, hoe verheven de woorden ook mogen zijn die onderweg worden uitgesproken.

Bron:    wiesci24.pl przez Cezary Nowak    język po Polsku