Geen haat, maar een diagnose. Wat Michnik werkelijk zegt over Kaczyński en Nawrocki

[Pieszyce]

Geen haat, maar een diagnose. Wat Michnik werkelijk zegt over Kaczyński en Nawrocki

Cezary Nowak
1 januari 2026

Op oudejaarsavond deed Adam Michnik opnieuw wat hij al decennia lang het beste doet: hij noemde de dingen bij hun naam, ongeacht het feit dat zijn woorden woede, beschuldigingen van "haat" en rituele veroordelingen van rechts zouden uitlokken. En juist daarom is het de moeite waard om naar hem te luisteren. Niet omdat hij altijd in elk detail gelijk heeft, maar omdat zijn diagnoses de kern van het probleem raken, waar het Poolse publieke debat zich te vaak van terugtrekt in banale symmetrieën.

Toen hem gevraagd werd om te verschijnen in TVP w likwidacji (TVP in liquidatie), werd Adam Michnik door conservatieve media onmiddellijk afgeschilderd als bewijs van de "politisering" van de nieuwe publieke omroep. Dit is een gemakkelijke beschuldiging, omdat het ons in staat stelt te negeren wat Michnik werkelijk zegt. Hij zegt dingen die ongemakkelijk zijn, maar wel coherent en – belangrijker nog – logisch.

Wanneer hij president Karol Nawrocki een "plaagdier" noemt, is dat geen uiting van emotie. Het is een mentale snelkoppeling die Michnik consequent gebruikt. "Hij blokkeert steevast alle hervormingsgezinde acties van de parlementaire en regeringsmeerderheid, en in die zin handelt hij ten nadele van de staat en ten nadele van de Polen," zegt hij. Het is moeilijk te ontkennen dat dit waar is. Als de president veranderingen blokkeert, niet omdat ze slecht zijn, maar omdat ze van politieke tegenstanders komen, dan is hij geen scheidsrechter, maar een speler. En een speler in het presidentieel paleis is altijd een systemisch probleem.

Nog belangrijker is echter Michniks opmerking over de relatie van de president met het rechtse kamp. "Ik spoor hem alleen maar aan om de president van alle Polen te zijn. En dat is hij niet," stelt hij. Deze zin klinkt misschien banaal, totdat we ons herinneren hoe vaak het presidentschap in de Derde Poolse Republiek een verlengstuk was van partijpolitiek. Michnik eist geen wonderen. Hij eist fundamentele republikeinse normen.

De hardste, maar ook meest accurate woorden vallen wanneer het gesprek over Jarosław Kaczyński gaat. "Kaczyński heeft de geest uit de fles gelaten," zegt Michnik, waarmee hij suggereert dat de PiS-leider een politieke figuur heeft gecreëerd die volledig uit de hand kan lopen. Dit is niet zomaar een journalistieke metafoor. Het is een beschrijving van het machtsmechanisme, dat rechts in Polen al zo vaak heeft herhaald: een sterke leider brengt nog sterkere leiders voort, totdat hij op een gegeven moment de controle verliest. De geschiedenis leert ons dat dergelijke processen zelden tot stabiliteit leiden.

Het is belangrijk op te merken dat Michnik dit niet met voldoening zegt. Er is geen triomfalisme in zijn woorden. Het is eerder een waarschuwing: politiek gebaseerd op permanent conflict en de logica van "wij of zij" leidt altijd tot radicalisering, die niemand kan beheersen. Nawrocki, zoals Michnik opmerkt, "zal niet Kaczyński's waakhond zijn. Hij zal zijn eigen waakhond zijn." Deze zin – hard maar accuraat – beschrijft niet slechts één politicus, maar een heel machtsmodel waarin ego de plaats van instituties inneemt.

Michniks diagnose van de wereld is eveneens consistent. Wanneer hij spreekt over de "Poetinisering" van de Verenigde Staten onder Donald Trump, bedoelt hij geen simpele historische analogie. "Dit is een conflict met elites, met de media, met universiteiten, met de wetenschappelijke wereld. Dit is de taal die de Amerikaanse droom vernietigt. Er is geen Amerikaanse droom meer, alleen wet en geweld," merkt hij op. De omvang van dit fenomeen is discutabel, maar het is moeilijk te ontkennen dat Trump de taal van de brute delegitimering van tegenstanders in de politiek heeft geïntroduceerd.

Wanneer Michnik de meningen van Timothy Snyder aanhaalt, doet hij dat niet om mensen bang te maken met Hitler op straat, maar om hen eraan te herinneren dat democratieën niet plotseling sterven, maar door de erosie van normen. Het is een langzaam proces, dat vaak wordt gebagatelliseerd – totdat het te laat is.

Adam Michnik is geen profeet of moralist. Hij is een columnist die in de loop der jaren één ding heeft geleerd: dat zwijgen over negatieve trends erger kan zijn dan ze te overdrijven. Je vindt zijn toon misschien niet prettig, je bent het misschien oneens met de analogieën, maar zijn waarschuwingen negeren is een luxe die Polen zich nauwelijks kan veroorloven. Daarom is het de moeite waard naar hem te luisteren – vooral wanneer hij ongemakkelijke dingen zegt.

Bron:   wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku