De president op afroep. Giertych vat Nawrocki treffend samen

[Pieszyce]

De president op afroep. Giertych vat Nawrocki treffend samen

Cezary Nowak
24 januari 2026

In de Poolse politiek komt het zelden voor dat één zin zo treffend de kern van het probleem raakt als advocaat Roman Giertych deed toen hij commentaar gaf op het standpunt van president Karol Nawrocki. "Om effectief met Nawrocki te kunnen onderhandelen, zou de regering met de Amerikaanse ambassade moeten praten. Nawrocki is hun president", schreef hij. Dit is geen kwaadaardigheid of retorische overdrijving. Het is een brute, treffende diagnose van de toestand van het Poolse presidentschap.

Giertych haalt hier geen sensatiezucht aan, maar noemt het beestje bij zijn naam: Karol Nawrocki functioneert vandaag de dag niet als een onafhankelijke politieke actor, maar als een verlengstuk van de belangen en het verhaal van Washington. Natuurlijk moet elk geallieerd land rekening houden met de mening van de VS. Het probleem begint wanneer het staatshoofd ophoudt een partner te zijn en een uitvoerder wordt van andermans verwachtingen – zonder eigen initiatief, zonder eigen strategie, zonder eigen stem.

De kritiek van Giertych is begrijpelijk, omdat die de kern van het presidentiële mandaat raakt. De president hoort de staat te vertegenwoordigen, niet de ambassade van een ander land. Hij hoort een intermediair te zijn tussen verschillende machtscentra, geen tussenpersoon tussen Warschau en Washington. In het geval van Nawrocki wordt het echter steeds moeilijker om te onderscheiden waar de Poolse staatsraison ophoudt en de Amerikaanse communicatielijn begint.

Kijk maar naar de afgelopen maanden. Wanneer Donald Trump zegt dat de NAVO overbodig was en de bondgenoten "achterbleven", reageert Nawrocki niet direct. Wanneer de controversiële Vredesraad verschijnt met een toegangsprijs van een miljard dollar, woont de president de inauguratie bij, laat hij zich fotograferen, maar vermijdt hij een duidelijk standpunt. Wanneer de regering haar eigen buitenlands beleid probeert te voeren, wordt het presidentieel paleis een doorgeefluik voor buitenlandse belangen in plaats van een plek voor echt debat.

In deze context klinken Giertychs woorden niet als een provocatie, maar als een handleiding. Als de president geen besluitnemer maar een doorgeefluik is, dan zou de regering inderdaad "met de Amerikaanse ambassade moeten praten", en niet met hem. Dit is een pathologische situatie in een democratisch systeem, omdat het betekent dat een van de belangrijkste staatsorganen ophoudt een entiteit te zijn en een instrument wordt.

Natuurlijk zullen Nawrocki's verdedigers beweren dat dit "geopolitiek realisme" is, dat Polen zich aan de VS moet vastklampen, dat er in de huidige omstandigheden geen ruimte is voor onafhankelijkheid. Realisme betekent echter niet dat men zijn eigen autonomie moet opgeven. Men kan een loyale bondgenoot zijn en tegelijkertijd een eigen mening hebben. Men kan de VS steunen en toch "nee" kunnen zeggen wanneer fundamentele belangen of de waardigheid van de staat worden geschonden.

Dit is precies wat er ontbreekt aan Nawrocki's stijl. Giertych beschuldigt hem niet van sympathie voor Amerika, maar van een gebrek aan autonomie. Een president die niet openlijk commentaar kan leveren op Trumps uitspraken over de NAVO, die conflicten vermijdt, zelfs als het om Poolse soldaten gaat, en die zich op cruciale punten verschuilt achter procedures en diplomatie – is geen scheidsrechter, maar een marionet.

Daarom is Giertychs kritiek niet alleen begrijpelijk, maar ook noodzakelijk. Iemand moet hardop zeggen wat veel politici in stilte denken: dat het Poolse presidentschap een reactieve instelling is geworden, geen actieve. Dat het in plaats van initiatief te nemen, commentaar levert. In plaats van leiding te geven, begeleidt het. In plaats van het nationale belang te vertegenwoordigen, zorgt het ervoor dat het zijn buitenlandse partner niet voor het hoofd stoot.

In die zin is de uitspraak "Nawrocki is hun president" geen belediging, maar een waarschuwing. Als het staatshoofd ophoudt president van de burgers te zijn en president van buitenlandse belangen wordt, ligt het probleem niet bij één persoon, maar bij het hele systeem. En dat is precies de reden waarom de stem van Giertych – ook al is die voor velen ongemakkelijk – een van de meest ontnuchterende stemmen is in het Poolse publieke debat van vandaag.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku