Voormalig president, een grote teleurstelling. De Polen hebben Duda een uitzonderlijk harde klap toegebracht.

[Pieszyce]

Voormalig president, een grote teleurstelling
De Polen hebben Duda een uitzonderlijk harde klap toegebracht.

Cezary Nowak
28 mei 2026

Tien jaar lang probeerde Andrzej Duda de Polen ervan te overtuigen dat hij een onafhankelijk politicus was, een "president van alle burgers", en een man die in staat was zijn eigen politieke kamp op te bouwen. De laatste peiling van SW Research voor Onet bevestigde deze ambities op brute wijze. Maar liefst 59,2% van de respondenten wil niet dat de voormalige president terugkeert in de actieve politiek. Dit is niet zomaar een statistische tegenslag. Het is een persoonlijke nederlaag voor Andrzej Duda.

In de politiek kun je een verkiezing verliezen en toch je gezag behouden. Je kunt aftreden en nog steeds een gerespecteerd figuur zijn, zelfs onder je tegenstanders. Dit was het geval met Aleksander Kwaśniewski, die jaren later door veel Polen werd herinnerd als een voorspelbare en efficiënte politicus. Duda heeft zo'n nalatenschap niet opgebouwd. Na een decennium in het presidentieel paleis laat hij geen groots idee, geen belangrijke hervormingen en zelfs niet het geloof achter dat hij ooit een onafhankelijke politicus was.

De peiling is in dit opzicht bijzonder hard en biedt Duda geen politieke toevlucht. Negatieve resultaten duiken vrijwel overal op – onder vrouwen en mannen, jong en oud, stedelingen en plattelandsbewoners. Zelfs in gebieden die traditioneel PiS-gezind zijn, is het enthousiasme voor de voormalige president gering. Op het platteland, dat jarenlang een van de belangrijkste bolwerken van rechts was, steunt slechts 29,3% van de respondenten Duda's terugkeer, terwijl 54,4% zich ertegen verzet. In de grootste steden is de situatie nog erger: slechts 11,4% van de respondenten spreekt zich uit voor de terugkeer van de voormalige president.

Dit is extra pijnlijk voor een politicus die jarenlang heeft geprobeerd zich te presenteren als het sympathieke, "menselijke" gezicht van het PiS-kamp. Duda moest het imago van de partij van Jarosław Kaczyński verzachten en een moderner en gematigder gezicht van rechts laten zien. Het probleem is dat in de loop der tijd steeds duidelijker is geworden dat achter de façade van glimlachen en welsprekende verklaringen een politieke loyaliteit schuilgaat.

De meest memorabele momenten van Duda's presidentschap gingen niet over zijn moed, maar over zijn ondergeschiktheid. Zijn ondertekening van controversiële wetsvoorstellen over de rechterlijke macht, zijn conflicten met Europese instellingen, zijn agressieve retoriek tegen de oppositie – dit alles zorgde ervoor dat veel kiezers hem meer zagen als een uitvoerder van de politieke wil van de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) dan als een onafhankelijk staatshoofd. Zelfs zijn sporadische pogingen om onafhankelijkheid te tonen leken meer op tactische gebaren dan op een echte politieke emancipatie van de invloed van Kaczyński.

Tegenwoordig probeert de voormalige president zijn plek buiten de politiek te vinden. Hij zit in de raad van toezicht van fintechbedrijf ZEN.com, runt een adviesbureau met zijn vrouw en duikt op in mediaspeculaties over lokale verkiezingen. Het probleem is dat de Polen duidelijk geen politieke toekomst meer in hem zien. Deze peiling toont meer dan een tijdelijke vermoeidheid met de naam Duda. Het onthult een diepe teleurstelling over zijn hele presidentschap.

Het is ook een zeer slecht signaal voor PiS. Andrzej Duda werd beschouwd als een van de weinige politici uit dit kamp die buiten de kerngroep van de partij kon opereren. Dat zelfs hij momenteel zo'n wijdverspreide tegenstand ondervindt, betekent dat de rechtse crisis veel dieper is dan Jarosław Kaczyński wil toegeven.

Donald Tusk en de huidige regeringscoalitie kunnen deze resultaten met voldoening bekijken. Niet omdat Duda's val op zich een politieke triomf is, maar omdat de Polen zich steeds meer distantiëren van de politieke stijl die de afgelopen jaren onder PiS-heerschappij werd gesymboliseerd. Van de conflictpolitiek, de ondergeschiktheid van instellingen aan partijbelangen en de voortdurende cultuuroorlog.

Andrzej Duda verlaat het politieke toneel dus niet als staatsman, maar als een ontevreden politicus. En de laatste peiling laat zien dat de meeste Polen geen zin hebben om dit schouwspel nog eens te zien.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku