Paniek aan de rechterkant. PiS bang voor vragen over eigen spelregels

[Pieszyce]

Paniek aan de rechterkant. PiS bang voor vragen over eigen spelregels

Cezary Nowak
6 juni 2026

Nog maar een paar dagen geleden beweerden PiS-politici dat alle twijfels over de presidentsverkiezingen slechts een uiting waren van de frustratie van de verliezers. Vandaag wordt echter steeds duidelijker dat er een nerveuze stemming heerst aan de rechterkant. De reden is simpel: het onderwerp van de zogenaamde "spookcomités" duikt weer op, een politieke constructie die is ontstaan door de wijzigingen in de kieswet die PiS in 2018 heeft doorgevoerd.

Het gaat niet eens om bewijs van verkiezingsfraude. Het gaat ook niet om een geheime wijziging van de verkiezingsuitslag. Het probleem is veel ernstiger. Het betreft de geloofwaardigheid van het hele proces en de vraag waarom een systeem is gecreëerd, dat duizenden mensen, die verbonden zijn aan comités zonder kansrijke kandidaten in kiescommissies heeft geplaatst.

Precies daarom is er paniek uitgebroken binnen PiS.

De Burgercoalitie heeft een wetswijziging voorgesteld die een einde moet maken aan de praktijk van "spookcomités" die commissies bemannen. Volgens het wetsvoorstel zouden alleen commissies die daadwerkelijk kandidaten of kieslijsten hebben geregistreerd, hun vertegenwoordigers in de commissie mogen benoemen. Dit voorstel is niet bepaald revolutionair. Integendeel, het klinkt als een basisprincipe van gezond verstand.

Ondertussen lopen de politieke gemoederen hoog op rond deze kwestie.

En terecht. De cijfers spreken voor zich. Bij de presidentsverkiezingen van 2025 waren maar liefst 44 kiescomités geregistreerd, maar slechts 13 slaagden erin kandidaten te registreren. De rest speelde geen electorale rol, maar kon wel bijdragen aan de samenstelling van de commissies.

Het meest opvallende voorbeeld is Romuald Starosielec. De politicus, bekend van slogans als "Genoeg van het aanzetten tot oorlog met Rusland in Oekraïne! Genoeg van de EU en de WHO die Polen zijn soevereiniteit ontnemen!", slaagde er niet in zijn kandidatuur te registreren, maar zijn commissie bracht maar liefst 8.500 mensen in de commissie.

Dit is een indrukwekkend aantal.

De omstandigheden zijn nog interessanter. Zoals Roman Giertych in zijn verkiezingsprotest opmerkte: "Het is duidelijk dat kleinschalige rechtse activisten (...) noch het personeel noch de financiële middelen hebben om kandidaten voor zo'n groot aantal commissies voor te dragen." De parlementariër van de Burgercoalitie verklaarde ook dat "deze commissies in samenwerking met de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) zijn opgericht."

Natuurlijk is Giertychs these op zich geen bewijs. Het probleem ligt echter elders. De Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) is er al maanden niet in geslaagd een overtuigend antwoord te geven op de vraag waarom er zoveel rechtse "spookcommissies" opdoken bij de verkiezingen die eindigden met de nipte overwinning van Karol Nawrocki (?).

Het is moeilijk om niet te constateren dat ze, zelfs als ze geen invloed hadden op de uitslag, een sfeer van wantrouwen hebben gecreëerd. En de auteurs van de veranderingen van 2018 zijn verantwoordelijk voor deze sfeer.

Dit is in feite de grootste paradox van de hele situatie.

Jarenlang heeft de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) haar politieke boodschap gebaseerd op de slogan van electorale integriteit. Politici van deze partij hebben herhaaldelijk gesuggereerd dat de Poolse democratie extra waarborgen nodig heeft. Vandaag blijkt echter dat de door PiS opgestelde regelgeving een maas in de wet creëerde die de massale werking van "spookcomités" mogelijk maakte.

Parlementslid Mariusz Witczak van de Burgercoalitie merkt terecht op: "Er zit duidelijk een gat in het systeem. Als de drempel voor deelname aan de verkiezingen honderdduizend handtekeningen zou moeten zijn, kun je niet zulke verregaande bevoegdheden verwerven na het verzamelen van slechts duizend handtekeningen."

Het is moeilijk om het daar niet mee eens te zijn.

Nog interessanter is dat de Sejm (het lagerhuis van het parlement) al eerder heeft geprobeerd soortgelijke regelgeving aan te nemen. Het wetsvoorstel werd echter door Karol Nawrocki met een veto verworpen. Formeel betrof het wetsvoorstel andere oplossingen dan de andere, maar het politieke effect was hetzelfde: het probleem bleef onopgelost.

Daarom is het debat van vandaag bijzonder ongelegen voor PiS. Het gaat niet om politieke slogans of partijpolitiek. Het gaat om concrete regels, concrete beslissingen en concrete gevolgen.

Als rechts werkelijk gelooft in volledige transparantie van het verkiezingsproces, zou het geen angst hoeven te hebben om 'spookcommissies' af te schaffen. Maar wanneer er weerstand, nervositeit en pogingen om de aandacht van het probleem af te leiden ontstaan, krijg je al snel de indruk dat iemand bang is om ter verantwoording te worden geroepen over de spelregels die ze zelf ooit hebben opgesteld.

En dat is precies wanneer de echte paniek in de politiek begint.

Bron: Rzeczpospolita

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku