Een leider zonder opvolger, een partij zonder toekomst Het succes van Kaczyński zou ons blij moeten maken.

[Pieszyce]

Een leider zonder opvolger, een partij zonder toekomst
 Het succes van Kaczyński zou ons blij moeten maken.

Cezary Nowak
6 juni 2026

Jarosław Kaczyński mag tevreden zijn. Na meer dan een kwart eeuw aan de frontlinie van de Poolse politiek, blijft hij voor de meeste Polen de onbetwiste leider van rechts. De laatste peiling van het Pollster Institute voor "Super Express" laat zien dat maar liefst 38% van de respondenten hem als de belangrijkste figuur in dit deel van het politieke spectrum beschouwt. Karol Nawrocki scoort de helft daarvan, en andere rechtse politici blijven ver achter. Sławomir Mentzen, Grzegorz Braun en Mateusz Morawiecki komen niet eens in de buurt van de positie van PiS-voorzitter.

Op het eerste gezicht lijkt dit een triomf. In een politieke wereld waar leiders in een oogwenk komen en gaan, is Kaczyński al meer dan twee decennia een dominante figuur. Hij heeft opeenvolgende premiers, presidenten, scheuringen en crises overleefd. Hij blijft de politicus die rechtse aanhangers het vaakst aanwijzen als hun leider. Het probleem is echter dat dit succes ook een keerzijde heeft. En dat is precies wat PiS-activisten slapeloze nachten zou moeten bezorgen.

Hoewel Polen Kaczyński erkennen als de leider van rechts, zijn ze terughoudend om de macht aan zijn partij over te dragen. Een IBRiS-peiling voor Polsat News laat een duidelijke voorsprong zien voor de Burgercoalitie op Wet en Rechtvaardigheid. 29,3% van de respondenten is van plan op de Burgercoalitie te stemmen, terwijl PiS kan rekenen op 23,7%. Dit is geen cosmetisch verschil of een willekeurige verschuiving in de publieke opinie. Het is een voorsprong die al maanden aanhoudt en aantoont dat Kaczyński's partij het politieke initiatief niet kan heroveren.

Dit creëert een interessante paradox. Polen zeggen twee dingen tegelijk. Ten eerste: Jarosław Kaczyński is de leider van rechts. Ten tweede: we willen niet dat zijn partij weer aan de macht komt. Deze twee boodschappen, die ogenschijnlijk tegenstrijdig zijn, vullen elkaar in werkelijkheid perfect aan. Een groeiend aantal kiezers heeft geen moeite met het erkennen van de politieke dominantie van de PiS-leider. Ze hebben echter wel moeite met het voorstellen van de komende jaren voor een staat die is georganiseerd volgens zijn ideeën.

Jarenlang bouwde Kaczyński een partij op die volledig ondergeschikt was aan zijn eigen leiderschap. Hij duldde geen rivalen, kweekte geen natuurlijke opvolgers en zorgde er effectief voor dat niemand in zijn kring de rang van onafhankelijk leider bereikte. Op korte termijn bleek deze strategie effectief. Het stelde hem in staat de volledige controle over het politieke kamp te behouden. Vandaag de dag worden de kosten van dit model echter steeds duidelijker.

Karol Nawrocki, ondanks zijn presidentschap en een machtige politieke achterban, kreeg slechts 19 procent van de stemmen. Zoals "Super Express" opmerkt: "Dit laat zien dat Nawrocki in zijn eerste jaar als president erkenning heeft verworven en aanhangers heeft gewonnen." Dat klopt. Maar het toont ook iets anders aan. Zelfs een president die door het hele rechtse kamp wordt gesteund, kan niet ontsnappen aan de schaduw van Jarosław Kaczyński.

Voor PiS is dit veel slechter nieuws dan het lijkt. Een politieke partij kan functioneren dankzij een sterke leider. Maar ze kan haar toekomst niet jarenlang uitsluitend op één man baseren. Ondertussen wijst alles erop dat kiezers tegenwoordig niemand anders dan Kaczyński aan de rechterkant zien, en tegelijkertijd willen ze steeds minder het beleid dat hij symboliseert.

Precies daarom kan de laatste peiling worden geïnterpreteerd als een bittere overwinning voor de PiS-leider. Hij heeft bereikt waar de meeste politici van dromen: hij is onvervangbaar geworden. Niemand kan zijn leiderschap overnemen, niemand kan hem van de troon stoten, niemand roept vergelijkbare emoties op aan de rechtervleugel van het politieke spectrum. Maar op een gegeven moment houdt onvervangbaarheid op een voordeel te zijn. Het wordt een nadeel.

Hoe meer Polen rechts associëren met Jarosław Kaczyński, hoe moeilijker het voor PiS wordt om nieuwe kiezers ervan te overtuigen dat het een partij is die een nieuw hoofdstuk kan openen. En aangezien kiezers niet willen dat de partij terugkeert aan de macht, maar de positie van de leider niet ter discussie stellen, lijkt de conclusie voor de hand liggend.

Het grootste succes van Jarosław Kaczyński is nu misschien wel het grootste obstakel voor PiS om de macht te heroveren. En het moet gezegd worden dat hierin een zekere politieke ironie schuilt. Een man die zijn dominantie door de jaren heen met uitzonderlijke consistentie heeft opgebouwd, blokkeert mogelijk juist door die dominantie de weg van zijn eigen partij naar een terugkeer aan de macht.

Dus als iemand op zoek is naar de meest duurzame garantie dat PiS nog lang in de oppositie zal blijven, dan moet hij naar deze peiling kijken. Jarosław Kaczyński blijft de leider van rechts in Polen. En juist daarom heeft zijn partij steeds meer moeite om de meerderheid van de Polen voor zich te winnen.

Bron:     wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku