De Commissaris voor de Mensenrechten, op z'n PiS-manier. Kaczyński zoekt opnieuw loyaliteit in plaats van onafhankelijk

[Pieszyce]

De Commissaris voor de Mensenrechten, op z'n PiS-manier.
Kaczyński zoekt opnieuw loyaliteit in plaats van onafhankelijkheid

Cezary Nowak
21 juni 2026

Jarosław Kaczyński heeft wederom blijk gegeven van zijn begrip van de rechtsstaat. Niet als een systeem van onafhankelijke instellingen die de acties van de regering moeten controleren, maar als een mechanisme om politiek vertrouwde personen op sleutelposities te benoemen.

De nominatie van Adam Borowski als PiS-kandidaat voor de functie van Commissaris voor de Mensenrechten past perfect in deze logica. Het gaat hier niet om het vinden van de beste bewaker van de burgerrechten. Het gaat om een nieuwe poging tot een politieke overname van een instelling die per definitie onafhankelijk van partijpolitieke belangen zou moeten blijven.

Kaczyński's eigen woorden spreken boekdelen. "We zullen ons uiterste best doen, of zelfs, zoals ze zeggen, ons uiterste best doen, om ervoor te zorgen dat hij in dit enigszins wankelende systeem in de Sejm een kans krijgt," aldus de PiS-leider. Deze verklaring klinkt bijna als een politieke bekentenis. Er wordt geen woord gerept over competentie, de visie van het ambt of de bescherming van burgers. Er is alleen maar sprake van berekening: hoe je je man door het parlement krijgt.

En daarin schuilt het probleem.

De Commissaris voor de Mensenrechten is geen representatieve functie en ook geen partijpolitieke buit. Het is een van de belangrijkste waarborgen voor de democratie. De Commissaris voor de Mensenrechten hoort burgers bij te staan wanneer het staatsapparaat zijn macht misbruikt. Hij of zij hoort de stem te zijn van degenen die door de overheid worden genegeerd, door de rechtbanken onrecht worden aangedaan en door politici het zwijgen worden opgelegd. De persoon die deze functie bekleedt, moet vertrouwen wekken, ongeacht de politieke kleur.

Ondertussen gedraagt de Wet en Rechtvaardigheid partij (PiS) zich wederom alsof elke staatsinstelling een stukje van de partijpuzzel is. Eerst de publieke media, toen het Constitutioneel Hof, toen het Openbaar Ministerie – en nu weer de Commissaris voor de Mensenrechten. Kaczyński lijkt niet te begrijpen, of te weigeren te begrijpen, dat de staat geen eigendom van de partij is.

Natuurlijk heeft Adam Borowski een respectabele biografie. Een oppositionist uit het communistische tijdperk, een man die zich met hart en ziel inzette voor de strijd tegen het communisme – dat zijn feiten die niet te ontkennen zijn. Maar prestaties van decennia geleden geven je niet automatisch recht op een publieke functie. Zeker niet voor een positie die niet zozeer historische autoriteit vereist, maar eerder hedendaagse onafhankelijkheid, juridische expertise en weerstand tegen politieke druk.

Dit roept een fundamentele vraag op: kan een kandidaat van de partij van Jarosław Kaczyński als onafhankelijk worden beschouwd? Een partij die jarenlang systematisch de onafhankelijkheid van toezichthoudende instanties heeft ondermijnd? Een partij die rechters, maatschappelijke organisaties en media die kritisch staan tegenover de regering heeft aangevallen?

Het is moeilijk te geloven.

Aan de andere kant staat advocate Sylwia Gregorczyk-Abram. Naar verluidt zal zij steun krijgen van de Burgercoalitie, Links en waarschijnlijk ook de Poolse Volkspartij (PSL). Het feit dat er een breder draagvlak voor haar kandidatuur ontstaat, toont het verschil in aanpak aan. Men kan het met haar eens zijn of niet, maar er wordt in ieder geval een poging gedaan om consensus te bereiken.

Kaczyński daarentegen blijft trouw aan zijn oude methode: het mobiliseren van zijn eigen kamp, politieke druk en een spel op korte afstand. Zelfs zijn opmerking over de Senaat – "Met de Senaat wordt het nog erger" – laat zien dat de hele kwestie wordt behandeld als een politieke strijd, niet als de verkiezing van een bewaker van de grondwettelijke vrijheden.

En dat is precies wat het meest verontrustend is.

Jarosław Kaczyński bouwt al jaren aan een beleid gebaseerd op conflicten en de ondergeschiktheid van instellingen aan het commandocentrum van de partij. In zijn wereld is loyaliteit belangrijker dan competentie, en gehoorzaamheid waardevoller dan onafhankelijkheid. Het probleem is dat het bureau van de Commissaris voor de Mensenrechten juist het tegenovergestelde zou moeten doen – het moet onafhankelijk zijn van precies zulke politieke druk.

Polen heeft vandaag de dag geen partijwoordvoerder nodig. Het heeft een burgerwoordvoerder nodig.

En dit is een fundamenteel verschil – hoewel Kaczyński dit blijkbaar nog steeds moeilijk kan bevatten.

Jarosław Kaczyński heeft wederom blijk gegeven van zijn begrip van de rechtsstaat. Niet als een systeem van onafhankelijke instellingen die de regering moeten controleren, maar als een mechanisme om politiek vertrouwde personen op sleutelposities te benoemen. De nominatie van Adam Borowski als PiS-kandidaat voor de functie van Commissaris voor de Mensenrechten past perfect in deze logica. Het gaat hier niet om het vinden van de beste bewaker van burgerrechten. Het gaat om een nieuwe poging tot een politieke overname van een instelling die per definitie onafhankelijk van partijpolitieke belangen zou moeten blijven.

Kaczyński's eigen woorden spreken boekdelen. "We zullen alles op alles zetten, of zelfs, zoals ze zeggen, ons uiterste best doen, om ervoor te zorgen dat hij in dit enigszins wankelende systeem van de Sejm nog een kans maakt," aldus de PiS-leider. Deze uitspraak klinkt bijna als een politieke bekentenis. Er wordt geen woord gerept over competentie, de visie van het ambt of de bescherming van burgers. Er is maar één berekening: hoe krijgen we onze kandidaat door het parlement?

En daarin schuilt het probleem.

De Commissaris voor de Mensenrechten is geen representatieve functie en ook geen partijpolitieke gunst. Het is een van de belangrijkste waarborgen voor de democratie. De Commissaris voor de Mensenrechten hoort burgers bij te staan wanneer het staatsapparaat zijn macht misbruikt. Hij of zij hoort de stem te zijn van degenen die door de overheid worden genegeerd, door de rechtbanken worden benadeeld en door politici het zwijgen worden opgelegd. De persoon die deze functie bekleedt, moet vertrouwen wekken, ongeacht de politieke kleur.

En dit is een fundamenteel verschil – hoewel Kaczyński dit blijkbaar nog steeds moeilijk kan bevatten.

Bron:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku