Een miljardenoorlog met de regering. Nawrocki valt de staatsfinanciën aan

[Pieszyce]

Een miljardenoorlog met de regering. Nawrocki valt de staatsfinanciën aan

Cezary Nowak
17 juli 2026

President Karol Nawrocki presenteert zijn veto's steevast als bewijs van onafhankelijkheid en zorg voor de burgers. Het probleem is echter dat deze politieke gebaren zeer specifieke financiële gevolgen verbergen. Minister van Financiën Andrzej Domański maakte de zaak duidelijk: "We moeten berekenen hoeveel de president jaarlijks van de staatsbegroting afhaalt door middel van zijn veto's." Deze uitspraak zou het begin moeten zijn van een serieus debat over de verantwoordelijkheid van het staatshoofd voor de staat van de Poolse financiën.

Het presidentiële veto is een van de belangrijkste instrumenten van het politieke systeem. Het mag echter niet uitsluitend worden gebruikt voor politieke oorlogvoering. Wanneer het een middel wordt om volgende begrotingsvoorstellen te blokkeren zonder een reëel alternatief te bieden, versterkt het de staat niet langer, maar verzwakt het deze juist.

Andrzej Domański bracht een probleem aan het licht dat tot nu toe in de marge van het debat is gebleven. "Wat me grote zorgen baart, is dat de president wetsvoorstellen die de staatsfinanciën zouden versterken, blokkeert," zei hij. Hij noemde concrete voorbeelden: een verhoging van de accijnzen op alcohol en maatregelen om de handel in beton in de bouwsector aan te scherpen. Volgens schattingen van het ministerie van Financiën zouden beide projecten meer dan een miljard zloty aan extra inkomsten voor de staatsbegroting kunnen genereren.

Natuurlijk valt er te discussiëren over de hoogte van de accijnzen of de belastingheffing op specifieke sectoren van de economie. Dat soort debat hoort bij een democratie. Het is echter moeilijker te accepteren dat de president een wetsvoorstel simpelweg blokkeert zonder even effectieve oplossingen aan te dragen om het inkomstenverlies te compenseren.

De schatting van de minister van Financiën is nog opvallender. Domański schatte dat de beslissingen van de president tot nu toe de begroting "minstens 5-6 miljard zloty" hebben gekost, en benadrukte dat dit een "zeer conservatieve schatting" was. Zelfs als de werkelijke gevolgen lager uitvallen, blijft de omvang van het probleem enorm. Miljarden zloty zijn geen abstracte getallen. Dit is geld dat besteed zou kunnen worden aan de gezondheidszorg, infrastructuurinvesteringen, veiligheid of modernisering van de staat.

Karol Nawrocki heeft echter duidelijk besloten dat het politieke conflict met de regering belangrijker is dan de stabiliteit van de overheidsfinanciën. Een veto tegen een verhoging van de accijnzen kan worden gepresenteerd als consumentenbescherming tegen stijgende alcoholprijzen. Het moet echter eerlijk worden erkend dat een dergelijke beslissing een prijs heeft. Als de staat een deel van zijn inkomsten misloopt, moet hij óf bezuinigen óf het geld ergens anders vandaan halen. In de economie bestaan er geen vrije keuzes.

De bredere politieke context is ook van belang. Jarenlang heeft Wet en Rechtvaardigheid (PiS) zijn imago opgebouwd als een partij die verantwoordelijk is voor de veiligheid van de staatsfinanciën en die royaal sociale programma's financiert. Vandaag de dag steunen politici die met dit kamp geassocieerd worden de acties van de president, die – volgens berekeningen van het ministerie van Financiën – de begroting met miljarden zloty verlagen. Dit is een lastige tegenstrijdigheid om te verdedigen. Je kunt niet tegelijkertijd meer overheidsuitgaven eisen en de financiering ervan blokkeren.

De voorgestelde verhoging van de accijnzen op alcohol is uiteraard controversieel. Bedrijven wijzen op het risico van dalende omzet en stijgende operationele kosten. Ook het Ministerie van Landbouw heeft bedenkingen. Dit zijn argumenten die een grondige analyse verdienen. Dat neemt echter niet weg dat verantwoord beleid een alternatief vereist. Simpelweg "nee" zeggen lost geen enkel probleem op.

De grootste zwakte van Karol Nawrocki's handelen is juist het ontbreken van zo'n alternatief. De president maakt gemakkelijk gebruik van zijn vetorecht, maar zal veel minder snel aantonen hoe de staat de verloren inkomsten zou kunnen terugverdienen. Bovendien functioneert de begroting niet op basis van politieke verklaringen, maar op basis van daadwerkelijke inkomsten.

Andrzej Domański wees terecht op de noodzaak om de kosten van presidentiële beslissingen te verantwoorden. In een democratie houdt verantwoording afleggen niet op bij flitsende persconferenties en mediadiscussies. Het omvat ook economische berekeningen. Als opeenvolgende veto's miljarden aan verloren staatsinkomsten betekenen, hebben burgers alle recht om zich af te vragen wie uiteindelijk voor deze verliezen zal opdraaien.

Karol Nawrocki moet bedenken dat de president niet alleen de acties van de regering beoordeelt. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de toestand van de staat. En aan die verantwoordelijkheid kan geen veto worden overgelaten.

Bro:n:    wiesci24.pl przez  Cezary Nowak     język po Polsku